BatBien.comBất Biến
Câu hay về ứng xử và đạo lý

Câu nói hay về lời nói: 11 câu về giữ lời, lựa lời kèm câu mẫu

11 câu về lời nói: lời nói chẳng mất tiền mua, nhất ngôn ký xuất tứ mã nan truy, bệnh tòng khẩu nhập hoạ tòng khẩu xuất… kèm nghĩa, câu mẫu và cách góp ý khéo.

Two teenagers sitting on school steps seen from behind, one turned slightly toward the other mid conversation, soft afternoon shade, plum and ochre palette, medium wide shot

Câu hay nhất để nói về lời ăn tiếng nói là “lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”; câu Hán Việt hay dùng là “nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy” (lời đã nói ra, bốn ngựa cũng không đuổi kịp) và “bệnh tòng khẩu nhập, hoạ tòng khẩu xuất” (bệnh từ miệng vào, hoạ từ miệng ra).

Các câu về lời nói chia ba nhóm: giữ lời đã hứa, cẩn trọng trước khi nói, và lựa lời cho người nghe dễ chịu. Bài văn về văn hoá ứng xử, bài phát biểu về bình luận trên mạng, hay một lời nhắc trong nhóm bạn đều cần câu khác nhau. Dưới đây là 11 câu, mỗi câu có câu mẫu đặt sẵn và chỗ không nên dùng.

Giữ lời: ba câu cho người đã hứa

Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Một lời đã nói ra, xe bốn ngựa cũng không đuổi kịp. Lời nói không rút lại được, nên đã hứa thì phải giữ, chưa chắc thì đừng nói.

Đặt vào đâu: Bài văn về giữ lời hứa, lời nhắc trước khi cả nhóm cam kết hạn nộp bài, bài đăng về bình luận vội vàng trên mạng.

Câu mẫu: Một bình luận ác ý đăng lên rồi xoá đi vẫn có người kịp chụp lại; nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy, với mạng xã hội còn đúng hơn ngày xưa.

Đừng: Viết thành “nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan chuy” hay “tứ mã khó truy”. Chữ đúng là “truy”, nghĩa là đuổi theo.

Lời nói gió bay

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Lời nói như gió, nói xong là bay mất, không để lại dấu. Nghĩa bóng: lời hứa miệng dễ quên, dễ chối, nên việc quan trọng cần ghi lại.

Đặt vào đâu: Lời khuyên khi cho vay mượn, khi thoả thuận công việc; đoạn bàn luận về giá trị của văn bản.

Câu mẫu: Hai bên thoả thuận miệng về tiền đặt cọc, đến khi có chuyện thì mỗi người nhớ một kiểu; lời nói gió bay, giấy trắng mực đen mới chắc.

Đừng: Câu này không có nghĩa là lời nói không quan trọng. Đặt cạnh “nhất ngôn ký xuất” trong cùng một đoạn sẽ làm người đọc rối, vì hai câu nhìn lời nói từ hai phía ngược nhau.

Vàng thì thử lửa thử than, chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Ca dao: thử vàng bằng lửa, thử chuông bằng tiếng, thử người bằng lời nói. Lời ăn tiếng nói cho thấy con người.

Đặt vào đâu: Mở bài văn về lời nói, câu dẫn trong bài phát biểu về văn hoá học đường.

Câu mẫu: Ông bà ta dạy “vàng thì thử lửa thử than, chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời”; chỉ một câu trả lời người bán hàng cũng đủ cho thấy mình là người thế nào.

Đừng: Đừng cắt còn “người ngoan thử lời” rồi bỏ hai vế trước; mất hai hình ảnh so sánh thì câu không còn sức thuyết phục.

Cẩn trọng trước khi nói: bốn câu nhắc dừng lại một nhịp

Bệnh tòng khẩu nhập, hoạ tòng khẩu xuất

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Bệnh từ miệng mà vào, tai hoạ từ miệng mà ra. Vế đầu nói chuyện ăn uống, vế sau nói chuyện lời nói.

Đặt vào đâu: Bài nghị luận về hậu quả của lời nói thiếu suy nghĩ, lời nhắc nhân viên mới về chuyện nói xấu sau lưng.

Câu mẫu: Nhiều rắc rối nơi công sở bắt đầu từ một câu nói đùa sai lúc; bệnh tòng khẩu nhập, hoạ tòng khẩu xuất.

Đừng: Nếu bài chỉ bàn về lời nói, được phép chỉ dùng vế sau “hoạ tòng khẩu xuất” và giải thích rõ là trích nửa câu.

Uốn lưỡi bảy lần trước khi nói

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Nghĩ thật kỹ trước khi mở miệng. Con số bảy chỉ nhiều lần, không phải đếm thật.

Đặt vào đâu: Lời khuyên học sinh trước khi bình luận trên mạng, lời nhắc trước buổi gặp phụ huynh, chú thích bài đăng về tranh cãi.

Câu mẫu: Trước khi gõ một bình luận nóng nảy, em tập uốn lưỡi bảy lần: đọc lại, đợi một phút, rồi mới quyết định có gửi hay không.

Đừng: Câu này khuyên suy nghĩ, không khuyên im lặng. Dùng để bảo người khác đừng lên tiếng về điều sai là sai ý.

Đa ngôn đa quá

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Nói nhiều thì lỗi nhiều. Càng nói nhiều càng dễ lỡ lời.

Đặt vào đâu: Lời tự nhắc trước buổi họp, câu chốt đoạn về người hay khoe chuyện.

Câu mẫu: Trong buổi phỏng vấn, trả lời đúng câu hỏi là đủ; đa ngôn đa quá, kể lan man dễ để lộ điều không cần nói.

Đừng: Câu ngắn và lạ với học sinh nhỏ, nên giải nghĩa ngay sau khi viết.

Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe

Nghĩa đen – nghĩa bóng: Biết thì hãy nói, không biết thì đứng lặng mà nghe người khác.

Đặt vào đâu: Lời nhắc khi tranh luận, đoạn văn bàn về việc chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng.

Câu mẫu: Thấy một tin chưa rõ nguồn, không chia sẻ là cách gần nhất với lời dạy “biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe”.

Đừng: Giọng có chút mỉa. Nói với người lớn tuổi hơn thì tránh.

Lựa lời: bốn câu cho người nghe dễ chịu

Nhóm này dùng nhiều trong thiệp, lời khuyên và bài đăng, vì giọng mềm hơn hai nhóm trên.

CâuNghĩaCâu mẫuLưu ý
Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhauNói lời dễ nghe không tốn gì, nên chọn lời cho người nghe vui lòngThay vì chê món ăn mặn, em nói “lần sau mẹ bớt chút muối là vừa”; lời nói chẳng mất tiền mua.Không có nghĩa là nói dối cho vừa lòng; vẫn nói thật, chỉ chọn cách nói.
Lương ngôn nhất cú tam đông noãn, ác ngữ thương nhân lục nguyệt hànMột câu nói tốt ấm cả ba tháng đông, lời ác làm người lạnh giữa tháng sáuMột câu khích lệ của cô hôm thi trượt, em nhớ đến tận bây giờ; lương ngôn nhất cú tam đông noãn.Câu dài, nên kèm nghĩa ngay; hợp cho thiệp tri ân và bài văn.
Ăn có nhai, nói có nghĩĂn phải nhai kỹ, nói phải nghĩ kỹBố hay nhắc ăn có nhai, nói có nghĩ, nhất là khi em vừa cãi nhau với em gái.Giọng dặn dò trong nhà, hợp lời khuyên con cháu.
Nói là bạc, im lặng là vàngCó lúc im lặng quý hơn lời nóiGiữa hai người bạn đang giận nhau, đôi khi im lặng là vàng.Không dùng để biện minh cho việc làm ngơ trước điều sai.

Câu “lương ngôn nhất cú tam đông noãn” hợp nhất cho thiệp cảm ơn thầy cô hoặc người từng động viên mình, vì nó nói đúng điều người viết muốn cảm ơn: một lời nói đúng lúc.

Góp ý mà không thành lên lớp: dùng câu trích thế nào

Câu về lời nói thường được dùng để nhắc người khác, và đây là chỗ dễ phản tác dụng nhất. Một lời nhắc có câu trích nghe như bài giảng. Cách làm cho tự nhiên:

  1. Nói chuyện cụ thể trước: lời nói nào, lúc nào, ai thấy không vui. Câu trích đặt sau, không mở đầu.
  2. Chọn câu nói về chung cả hai người, như “lời nói chẳng mất tiền mua”, thay vì câu chê một phía như “thùng rỗng kêu to” hay “đa ngôn đa quá”.
  3. Nhận phần mình nếu có: “Hôm đó em cũng nói hơi nặng”. Câu trích đi kèm lời nhận lỗi dễ được nghe hơn.
  4. Nói riêng, không nhắc trong nhóm chat đông người. Cùng một câu trích, nói riêng là góp ý, nói công khai là bêu.
  5. Dừng ở một câu trích. Câu thứ hai biến lời góp ý thành bài học đạo đức.

Nếu bạn là lớp trưởng soạn bài phát biểu về văn hoá bình luận trên mạng, cách sắp đơn giản: mở bằng một vụ việc lớp từng gặp, đưa “nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy”, rồi nêu ba việc cụ thể lớp sẽ làm. Không cần thêm câu nào khác.

Lời nói theo từng mối quan hệ: chọn câu nào cho ai

Với ông bà, bố mẹ, những câu dặn dò thuần Việt như “ăn có nhai, nói có nghĩ”, “lời nói chẳng mất tiền mua” là giọng quen của chính người lớn. Con cháu viết thư hay bài văn nhắc lại những câu này dưới dạng “bố hay dặn”, “bà vẫn nhắc” sẽ tự nhiên hơn là tự mình đứng ra khuyên.

Với bạn bè cùng lứa, câu Hán Việt dễ nghe như đang lên giọng. Trong nhóm chat, một câu ngắn như “uốn lưỡi bảy lần đã” kèm một biểu cảm nhẹ là đủ để kéo cuộc tranh cãi chậm lại. Câu dài như “lương ngôn nhất cú tam đông noãn” để dành cho thiệp hoặc bài viết.

Với cấp dưới hay học trò, câu về lời nói nên dùng để tự nhắc cả tập thể, không nhắm vào một người. Một trưởng phòng mở cuộc họp bằng “hôm nay mình nhớ nhất ngôn ký xuất, cái gì đã hứa với khách thì phải giữ” sẽ được nghe hơn là nhắc tên người vừa lỡ hẹn.

Với người lạ trên mạng, câu trích gần như không có tác dụng thuyết phục. Nếu muốn viết về văn hoá bình luận, câu trích nên nằm trong bài đăng của chính bạn, không nằm trong phần trả lời một người đang nóng giận.

Tự kiểm trước khi đăng một câu về lời nói

Câu về lời nói có một cái bẫy riêng: người dùng nó dễ bị soi lại chính lời nói của mình. Trước khi đăng hay đọc trước đông người, đi qua danh sách dưới đây:

  • Phiên âm đúng chưa: “truy” chứ không phải “chuy”, “tòng” chứ không phải “tùng”, “hoạ” viết có dấu nặng.
  • Câu có đang nhắm vào một người cụ thể mà ai cũng nhận ra không? Nếu có, bài đăng sẽ bị đọc là đá xéo.
  • Chính bài viết của bạn có đang nói nhiều hơn mức cần không? Một bài khuyên “đa ngôn đa quá” mà dài cả trang là tự mâu thuẫn.
  • Giọng của câu trích có khớp với phần còn lại không? Câu Hán Việt trang trọng chen giữa một bài đăng toàn tiếng lóng sẽ lạc giọng.
  • Bỏ câu trích ra, ý chính còn rõ không? Nếu còn, câu trích là phần thêm đẹp; nếu không, cần viết lại ý chính trước.

Một bài đăng về lời nói hay nhất thường chỉ có một câu trích và một chuyện thật: một câu mình từng nói làm người khác buồn, hoặc một câu người khác nói làm mình nhớ mãi.

Câu hỏi thường gặp

Nhất ngôn ký xuất tứ mã nan truy nghĩa là gì?

Câu nghĩa là một lời đã nói ra thì xe bốn ngựa cũng không đuổi kịp. Ý nhắc lời nói không rút lại được, đã hứa thì phải giữ và chưa chắc thì đừng nói.

Bệnh tòng khẩu nhập họa tòng khẩu xuất là gì?

Câu nghĩa là bệnh từ miệng mà vào, tai hoạ từ miệng mà ra. Vế đầu nhắc chuyện ăn uống, vế sau nhắc chuyện lời nói thiếu suy nghĩ gây rắc rối cho bản thân và người khác.

Lời nói chẳng mất tiền mua có phải khuyên nói lời nịnh không?

Không. Câu khuyên chọn cách nói cho người nghe dễ chịu, vẫn giữ sự thật. Chê thẳng hay góp ý nhẹ nhàng đều vẫn là nói thật; câu này nhắc chọn cách thứ hai khi có thể.

Bài văn về văn hoá ứng xử trên mạng nên dùng câu nào?

Hợp nhất là “nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy” vì bình luận đăng lên khó rút lại, và “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói” để nêu việc nên làm. Dùng hai câu, mỗi câu đi kèm một dẫn chứng cụ thể.

Im lặng là vàng có phải lúc nào cũng đúng?

Không. Im lặng quý khi nói ra chỉ làm căng thêm hoặc khi mình chưa hiểu rõ. Im lặng trước bất công, trước bạn bè bị bắt nạt thì không còn là vàng; bài nghị luận nên chỉ ra giới hạn này.

Lương ngôn nhất cú tam đông noãn dùng ở đâu?

Câu hợp với thiệp cảm ơn thầy cô, người từng động viên mình, hoặc bài văn về sức mạnh của lời nói. Câu khá dài nên luôn kèm nghĩa ngay sau: một lời tốt ấm cả ba tháng đông.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138