BatBien.comBất Biến
Câu hay về ứng xử và đạo lý

Câu nói hay về biết đủ: 11 câu tri túc kèm nghĩa và câu mẫu cho bài văn

11 câu về biết đủ và lòng tham: tri túc thường lạc, tham thì thâm, được voi đòi tiên… kèm nghĩa, lúc nên dùng, câu mẫu và ranh giới với an phận.

A small bowl of rice and a single pair of chopsticks on a worn wooden table, late afternoon window light, muted plum and gold tones, close overhead angle

Muốn nói về biết đủ, bạn có hai nhóm câu: nhóm Hán Việt khen người biết đủ (tri túc thường lạc, tri túc giả phú, tri túc bất nhục) và nhóm tục ngữ chê lòng tham (tham thì thâm, được voi đòi tiên, lòng tham không đáy). Bài văn nghị luận nên mở bằng một câu nhóm đầu rồi dùng một câu nhóm sau làm mặt trái; bài đăng ngắn chỉ cần một câu, chọn câu thuần Việt cho dễ đọc.

Dưới đây là 11 câu, mỗi câu có nghĩa, chỗ nên dùng, một câu văn mẫu đặt sẵn và chỗ hay dùng lệch. Phần cuối bàn riêng ranh giới giữa biết đủ và an phận, vì đây là chỗ bài văn của học sinh hay bị giáo viên gạch: viết “biết đủ” mà hoá ra cổ vũ lười biếng.

Nhóm Hán Việt: ba câu “tri túc” và một câu “tri chỉ”

Tri túc thường lạc (知足常樂)

Nghĩa: Biết đủ thì thường vui. Nghĩa bóng: niềm vui không đến từ có thêm, mà từ chỗ thôi so đo với cái mình chưa có.

Dùng khi: Mở bài nghị luận về lối sống, chú thích ảnh một bữa cơm giản dị, lời khuyên cho người đang mải chạy theo thứ người khác có.

Câu mẫu: Người xưa nói “tri túc thường lạc”, nhưng biết đủ không có nghĩa là thôi cố gắng, mà là thôi để cái chưa có lấy mất niềm vui của cái đang có.

Chỗ dễ sai: Câu này đẹp nên hay bị đặt vào mọi chỗ. Đừng dùng để an ủi người vừa mất việc hay thi trượt; với họ, câu này nghe như bảo họ đừng mong gì thêm.

Tri túc giả phú

Nghĩa: Người biết đủ là người giàu. Câu trong Đạo Đức Kinh. Nghĩa bóng: giàu là cảm giác không thiếu, chứ không phải con số trong tài khoản.

Dùng khi: Đoạn phản đề trong bài văn về đồng tiền, bài đăng về chi tiêu tối giản, lời nhắn cho bạn bè đang so sánh lương.

Câu mẫu: Một người lương không cao nhưng không nợ ai, tối về có bữa cơm ấm, có lẽ đã hiểu câu “tri túc giả phú” hơn nhiều người giàu có.

Chỗ dễ sai: Không dùng câu này để chê người nghèo “không biết đủ” hoặc để biện minh cho việc trả lương thấp. Câu nói về cách nhìn của chính mình, không phải để phán người khác.

Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đãi

Nghĩa: Biết đủ thì không bị nhục, biết dừng thì không gặp nguy. Vế sau đáng giá hơn vế trước: biết lúc nào nên dừng tay.

Dùng khi: Bài nghị luận về tham vọng quá mức, lời khuyên người đang muốn vay thêm để đầu tư, bài phát biểu nhắc tập thể giữ chừng mực.

Câu mẫu: Nhiều người thua không phải vì thiếu tài mà vì không biết dừng; câu “tri túc bất nhục, tri chỉ bất đãi” nhắc rằng dừng đúng lúc cũng là một năng lực.

Chỗ dễ sai: Khi trích, đừng cắt mất vế “tri chỉ bất đãi” rồi dịch lẫn sang nghĩa “biết đủ”. Hai vế nói hai việc khác nhau.

Tri túc tiện túc, đãi túc hà thời túc

Nghĩa: Biết đủ thì là đủ, chờ cho đủ thì bao giờ mới đủ. Câu lưu truyền, nhiều bản dịch quen là “biết đủ là đủ, đợi đủ bao giờ mới đủ”.

Dùng khi: Chú thích ảnh, thiệp, bài đăng ngắn; hợp với giọng thân mật hơn ba câu trên vì có nhịp như câu đùa.

Câu mẫu: Cứ hẹn khi nào đủ tiền mới đưa bố mẹ đi chơi, rồi năm này qua năm khác; biết đủ là đủ, đợi đủ thì bao giờ mới đủ.

Chỗ dễ sai: Câu này hay bị gán cho một nhân vật cụ thể trên mạng; không chắc thì ghi “câu lưu truyền”.

Nhóm tục ngữ: bốn câu nói về mặt trái là lòng tham

Tham thì thâm

Nghĩa: Tham lam thì chuốc lấy thiệt hại. “Thâm” ở đây là bầm dập, chịu hậu quả. Câu ngắn, vần, dễ nhớ nên rất mạnh khi đặt cuối đoạn.

Dùng khi: Câu chốt đoạn trong bài nghị luận về lòng tham, lời nhắc khi có người rủ tham gia mô hình “lãi cao, rút được ngay”.

Câu mẫu: Lời mời góp vốn hứa lãi mỗi tháng gấp mấy lần ngân hàng, người tỉnh táo nhớ ngay câu “tham thì thâm”.

Chỗ dễ sai: Đừng dùng hai lần trong một bài; câu càng ngắn càng dễ thành điệp khúc nhàm.

Được voi đòi tiên

Nghĩa: Đã được thứ lớn (con voi) còn đòi thứ không có thật (nàng tiên). Chỉ người được đằng chân lân đằng đầu, không bao giờ thoả.

Dùng khi: Văn nghị luận, kể chuyện có nhân vật tham (như mụ vợ trong truyện ông lão đánh cá), bình luận đời thường.

Câu mẫu: Mụ vợ trong truyện cổ là hình ảnh trọn vẹn của câu “được voi đòi tiên”: có máng mới đòi nhà, có nhà đòi làm nhất phẩm phu nhân, rồi đòi làm nữ hoàng.

Chỗ dễ sai: Sắc thái chê khá nặng. Nói về người thân, về đồng nghiệp trong bài đăng công khai thì nên tránh, dễ thành đá xéo.

Lòng tham không đáy

Nghĩa: Lòng tham như cái hố không có đáy, đổ bao nhiêu cũng không đầy.

Dùng khi: Câu khái quát trong thân bài nghị luận, sau khi đã đưa dẫn chứng cụ thể.

Câu mẫu: Câu chuyện lặp lại ở nhiều vụ án tham ô cho thấy lòng tham không đáy: món đầu tiên nhỏ, món sau lớn dần, cho đến khi không còn đường lui.

Chỗ dễ sai: Đặt câu này trước dẫn chứng thì bài nghe như hô khẩu hiệu; đặt sau dẫn chứng mới có sức nặng.

Tham bát bỏ mâm

Nghĩa: Ham cái bát mà bỏ mất cả mâm. Vì món lợi nhỏ mà mất món lợi lớn.

Dùng khi: Lời khuyên trong làm ăn, bình luận người vì chút lợi trước mắt mà mất uy tín, mất khách quen.

Câu mẫu: Bớt vài lạng hàng để lời thêm chút ít, người bán đó đã tham bát bỏ mâm, vì khách quen biết chuyện sẽ không quay lại.

Chỗ dễ sai: Hay bị nhớ lẫn với “tham thì thâm” rồi dùng thay nhau. Hai câu khác ý: tham thì thâm nói chung về hậu quả của lòng tham, tham bát bỏ mâm nói riêng về đổi cái lớn lấy cái nhỏ.

Ba câu nói về không bằng lòng và chừng mực

Đứng núi này trông núi nọ

Nghĩa: Ở chỗ này lại ngó sang chỗ khác, thấy chỗ khác hơn. Hay dùng cho công việc và chuyện tình cảm.

Dùng khi: Lời khuyên cho người mới đi làm hay nhảy việc, bài văn về sự bền lòng.

Câu mẫu: Mới làm ba tháng đã đứng núi này trông núi nọ, em chưa kịp học được nghề ở đâu cả.

Chỗ dễ sai: Đổi việc có tính toán không phải “đứng núi này trông núi nọ”. Câu chỉ đúng khi người ta bất mãn liên tục mà không có lý do cụ thể.

An phận thủ thường

Nghĩa: Yên với phận mình, giữ nếp sống bình thường, không cầu gì hơn.

Dùng khi: Mô tả một lối sống, thường kèm đánh giá; hợp cho đoạn phân biệt khái niệm trong bài nghị luận.

Câu mẫu: Biết đủ khác với an phận thủ thường: người biết đủ vẫn làm hết sức, chỉ là không để cái chưa có làm mình khổ.

Chỗ dễ sai: Sắc thái nghiêng về chê: thiếu chí tiến thủ. Dùng câu này để khen người biết đủ là sai giọng.

Ăn chắc mặc bền

Nghĩa: Chọn cái chắc chắn, bền lâu thay vì cái hào nhoáng. Nghĩa bóng: lối sống thực tế, không chạy theo vẻ ngoài.

Dùng khi: Bài viết về chi tiêu, lời khuyên chọn đồ dùng, bài văn tả ông bà.

Câu mẫu: Bà nội cả đời ăn chắc mặc bền, chiếc áo len đan từ thời trẻ vẫn còn mặc mỗi mùa đông.

Chỗ dễ sai: Câu khen tính thực tế, không phải khen sự keo kiệt. Viết về người hà tiện mà dùng câu này là lệch.

Biết đủ hay an phận: bảng tự kiểm trước khi viết

Lỗi phổ biến nhất ở bài nghị luận về biết đủ là lập luận trượt sang “không cần cố gắng”. Trước khi đặt một câu tri túc vào bài, đối chiếu ý mình định nói với bảng dưới đây.

Tình huốngBiết đủAn phận / buông xuôi
Lương chưa caoSống vừa với thu nhập, vẫn học thêm để lênThôi không học vì “thế này là được rồi”
Thi chưa đạtKhông ghen với điểm bạn, tìm chỗ mình hổngCoi điểm kém là số phận
Có cơ hội làm ănCân nhắc rủi ro, biết dừng ở mức chịu đượcTừ chối mọi thay đổi vì sợ
Đồ dùng trong nhàDùng bền, mua khi thật cầnĐể hỏng không sửa, cho rằng không đáng

Cột giữa là chỗ câu “tri túc thường lạc” đứng được. Cột phải hợp với “an phận thủ thường” hơn, và nếu bạn muốn phê phán nó thì câu ấy phải được dùng với giọng chê, không phải giọng khen.

Một cách tự kiểm nhanh: đọc lại câu mẫu của mình, nếu người nghe có thể hiểu thành “đừng mơ cao” thì cần thêm một vế nói rõ biết đủ vẫn đi cùng cố gắng.

Chèn câu tri túc vào bài nghị luận lớp 9: năm bước

Đề quen thuộc: “Suy nghĩ của em về lối sống biết đủ” hoặc “Lòng tham và tác hại”. Cách chèn câu trích cho tự nhiên, không bị giám khảo coi là học thuộc:

  1. Mở bài bằng một tình huống nhỏ có thật quanh mình (một người bạn so điện thoại, một người lớn vay nợ để mua xe), rồi mới đưa câu “tri túc thường lạc” như một lời giải.
  2. Giải thích câu bằng lời của mình trong hai câu: nghĩa đen là gì, người ta muốn nhắc điều gì. Không chép nguyên nghĩa từ điển.
  3. Đưa mặt trái: dùng “tham thì thâm” hoặc “lòng tham không đáy” sau một dẫn chứng cụ thể, không đặt trơ trọi.
  4. Phân biệt biết đủ với an phận (bảng ở mục trên) trong một đoạn riêng. Đây là đoạn giúp bài có điểm suy nghĩ.
  5. Kết bằng việc em sẽ làm, không kết bằng câu trích thứ ba. Một bài 600 chữ dùng hai đến ba câu là vừa.

Nếu đề yêu cầu bàn về “tham vọng”, cẩn thận: tham vọng chính đáng không phải lòng tham. Khi đó câu “tri túc bất nhục, tri chỉ bất đãi” hợp hơn “tham thì thâm”, vì nó nói về chừng mực chứ không kết tội việc muốn nhiều.

Chọn câu theo giọng: trang trọng hay thân mật

Cùng một ý biết đủ, mỗi chỗ cần một giọng khác. Gợi ý chọn nhanh:

  • Bài văn, bài phát biểu: tri túc thường lạc, tri túc giả phú, tri túc bất nhục tri chỉ bất đãi. Ghi phiên âm rồi giải nghĩa ngay sau, đừng để người nghe tự đoán.
  • Thiệp, lời nhắn cho người thân: biết đủ là đủ, đợi đủ bao giờ mới đủ; ăn chắc mặc bền. Câu có nhịp, đọc lên như lời nói thường.
  • Bài đăng mạng xã hội: một câu ngắn, đi kèm chuyện thật của bạn. Câu trích không có chuyện đi kèm thường bị lướt qua.
  • Lời nhắc trong nhóm làm ăn: tham bát bỏ mâm, tham thì thâm. Giọng thẳng, nói vào việc, không cần Hán Việt.
  • Chỗ không nên dùng: lời chia buồn, lời an ủi người gặp mất mát về tiền bạc. Câu biết đủ ở đó dễ nghe như trách.

Nếu chỉ được chọn một câu cho cả bài, chọn câu mà bạn giải thích được bằng chuyện của chính mình. Câu hay nhất là câu người đọc tin rằng bạn đã sống qua.

Câu hỏi thường gặp

Tri túc thường lạc nghĩa là gì?

Tri túc thường lạc nghĩa là biết đủ thì thường vui. Câu nhắc rằng niềm vui đến từ việc thôi so đo với cái chưa có, không phải khuyên người ta ngừng cố gắng hay ngừng mong muốn.

Biết đủ có phải là an phận không?

Không. Biết đủ là vẫn làm hết sức nhưng không để cái chưa có làm mình khổ hay làm liều. An phận là không muốn cố gắng thêm. Trong bài văn nên tách hai ý này thành một đoạn riêng.

Tham thì thâm có nghĩa là gì?

Tham thì thâm nghĩa là tham lam thì chuốc lấy thiệt hại, “thâm” là bầm dập, chịu hậu quả. Câu hợp để chốt đoạn sau một dẫn chứng cụ thể về hậu quả của lòng tham.

Câu biết đủ là đủ đợi đủ bao giờ mới đủ của ai?

Đây là câu lưu truyền, dịch từ câu Hán Việt “tri túc tiện túc, đãi túc hà thời túc”. Trên mạng câu hay bị gán cho nhiều người khác nhau, khi viết bài nên ghi là câu lưu truyền cho chắc.

Bài nghị luận về lòng tham nên dùng mấy câu trích?

Bài khoảng 600 chữ dùng hai đến ba câu là vừa: một câu mở hướng, một câu chốt mặt trái, có thể thêm một câu Hán Việt ở đoạn bàn luận. Nhiều hơn thì bài thành chuỗi trích dẫn, mất giọng riêng.

Được voi đòi tiên dùng trong hoàn cảnh nào?

Dùng để chê người đã được nhiều mà vẫn đòi thêm, không bao giờ thoả. Sắc thái chê khá nặng nên hợp với văn nghị luận và bình luận nhân vật, tránh dùng nói thẳng về người thân hay đồng nghiệp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138