Bài phát biểu kỷ niệm ngày thành lập hợp với ba nhóm câu: câu nói về chặng đường bền bỉ (“Thập niên ma nhất kiếm”, “Lửa thử vàng, gian nan thử sức”), câu ghi công người đi trước (“Tiền nhân tài thụ, hậu nhân thừa lương”, “Đồng cam cộng khổ”) và câu hướng tới chặng mới (“Kế vãng khai lai”). Với mốc ba mươi năm có riêng một câu rất đắt: “Tam thập nhi lập”.
Lễ kỷ niệm khác khai trương ở chỗ người nghe đã đi cùng đơn vị nhiều năm: có người từ ngày đầu, có người mới vào tháng trước, có khách là đối tác lâu năm. Câu trích phải chạm được cả ba nhóm ấy. Bài dưới gom 9 câu, kèm bảng chọn theo mốc năm, câu mẫu cho giám đốc, hiệu trưởng, chủ tịch hội đồng thành viên, và những chỗ hay lệch con số. Mỗi câu chỉ nên xuất hiện một lần trong cả buổi lễ, kể cả trên phông nền và trong phim tư liệu.
Ba câu cho đoạn nhìn lại chặng đường
Thập niên ma nhất kiếm. Nghĩa: mười năm mài một thanh kiếm; công phu dài cho một thành quả. Câu lấy từ bài thơ Kiếm khách của Giả Đảo. Hợp nhất với mốc mười năm, khi đơn vị muốn nói thành quả hôm nay là của cả thập kỷ kiên nhẫn. Câu mẫu: “Thập niên ma nhất kiếm; mười năm, công ty chỉ làm một việc là bao bì giấy, và hôm nay sản phẩm ấy đã có mặt ở mười hai tỉnh thành.” Lưu ý: câu có hình ảnh thanh kiếm, hợp với giọng quyết tâm; với trường mầm non hay bệnh viện, nên chọn câu khác mềm hơn.
Lửa thử vàng, gian nan thử sức. Nghĩa: lửa làm lộ vàng thật, khó khăn làm lộ sức người. Câu quen thuộc, hợp khi đơn vị từng qua một giai đoạn rất khó và mọi người trong phòng đều nhớ. Câu mẫu: “Năm thứ ba, xưởng ngập nước hai tuần; lửa thử vàng, gian nan thử sức, chính tháng ấy là lúc chúng ta biết mình là một tập thể.” Lưu ý: kể đích danh giai đoạn khó thì câu mới có sức; nói chung chung “chúng ta đã vượt qua nhiều khó khăn” thì người nghe không hình dung được gì.
Mưa dầm thấm lâu. Nghĩa: mưa nhỏ mà kéo dài thì thấm sâu; làm đều, bền bỉ thì tác động lâu bền. Hợp với đơn vị xây dựng uy tín chậm mà chắc: văn phòng luật, phòng khám, trường học, tiệm lâu đời. Câu mẫu: “Phòng khám không quảng cáo nhiều; mưa dầm thấm lâu, phần lớn bệnh nhân hôm nay đến vì một người quen đã từng khám ở đây.” Lưu ý: câu hợp để tự nói về cách mình làm, không hợp để khen đối thủ hay khen đối tác.
Hai câu ghi công người đi trước
Tiền nhân tài thụ, hậu nhân thừa lương. Nghĩa: người trước trồng cây, người sau hóng mát. Câu lưu truyền, hợp với lời lãnh đạo hiện tại khi mời những người sáng lập hay cán bộ đã nghỉ hưu về dự lễ. Câu mẫu: “Tiền nhân tài thụ, hậu nhân thừa lương; hai mươi năm trước, năm người ngồi ở căn phòng thuê trên tầng ba đã trồng cái cây mà hai trăm người hôm nay đang đứng dưới bóng.” Lưu ý: người sáng lập tự nói câu này về mình thì thành kể công; để người đi sau nói.
Đồng cam cộng khổ. Nghĩa: cùng ngọt, cùng đắng; chia nhau lúc sướng lẫn lúc khổ. Hợp với lời người sáng lập cảm ơn những người ở lại qua giai đoạn khó. Câu mẫu: “Có những tháng lương trả chậm, mà không ai bỏ đi; xin cảm ơn mười một anh chị đã đồng cam cộng khổ từ những năm đầu, hôm nay vẫn có mặt ở đây.” Lưu ý: nếu nêu số người, đếm cho đúng và đọc tên nếu được; người bị sót tên trong buổi lễ sẽ nhớ rất lâu.
Hai câu cho đoạn hướng tới chặng mới
Kế vãng khai lai. Nghĩa: nối tiếp cái đã qua, mở ra cái sắp tới. Câu Hán Việt trang trọng, hợp với đoạn chuyển từ nhìn lại sang kế hoạch, hoặc làm khẩu hiệu cho năm kỷ niệm. Câu mẫu: “Kế vãng khai lai, năm thứ mười một sẽ là năm đầu tiên chúng ta mở văn phòng ở Đà Nẵng.” Lưu ý: câu cần một kế hoạch cụ thể theo sau; đứng một mình trên phông nền thì được, đứng một mình trong lời nói thì rỗng.
Đồng chu cộng tế. Nghĩa: cùng một thuyền thì giúp nhau qua sông. Câu có gốc trong binh thư Tôn Tử, nay dùng rộng cho mọi tập thể cùng chung vận mệnh. Hợp với lời lãnh đạo nói với đối tác, nhà cung cấp, khách hàng lâu năm có mặt trong lễ. Câu mẫu: “Với các nhà cung cấp đã đi cùng từ năm đầu, xin được dùng câu đồng chu cộng tế: chúng ta đã cùng một thuyền mười năm, và mong còn cùng thuyền lâu nữa.” Lưu ý: câu gốc nói về những người vốn không ưa nhau mà phải giúp nhau khi cùng thuyền gặp sóng; đừng đi sâu vào tích, chỉ dùng nghĩa cùng thuyền giúp nhau.
Hai câu chỉ dùng đúng mốc
Tam thập nhi lập. Nghĩa: ba mươi tuổi thì đứng vững; câu trong sách Luận ngữ. Vì gắn với con số ba mươi, câu cực kỳ đắt cho lễ kỷ niệm ba mươi năm thành lập trường, bệnh viện, công ty. Câu mẫu: “Người xưa nói tam thập nhi lập; ba mươi năm, trường đã đứng vững, và việc của thế hệ thầy cô hôm nay là giữ cho nền móng ấy vững thêm ba mươi năm nữa.” Lưu ý: chỉ dùng cho mốc ba mươi năm; đem dùng cho mười năm hay hai mươi năm là sai số.
Vững như bàn thạch. Nghĩa: vững như tảng đá lớn, không lay chuyển. Hợp với mốc hai mươi năm trở lên, khi đơn vị đã có vị trí ổn định, hoặc lời đối tác chúc mừng. Câu mẫu: “Hai mươi năm, qua mấy lần thị trường đổi chiều, công ty vẫn vững như bàn thạch; xin chúc chặng tiếp theo vững như thế mà nhanh hơn.” Lưu ý: với đơn vị mới năm năm, câu này nghe phóng đại; đơn vị trẻ hợp với câu về sự bền bỉ hơn câu về sự vững chắc.
Câu dẫn để nối câu trích với câu chuyện của đơn vị
Lễ kỷ niệm thường có phim tư liệu, ảnh cũ chiếu trên màn hình, nên lời phát biểu hay đi ngay sau một đoạn phim. Câu dẫn nối hình ảnh vừa chiếu với câu trích thì người nghe không bị hẫng:
- “Những tấm ảnh vừa rồi làm nhớ tới một câu người xưa: …”
- “Mười năm trước, ở căn phòng trong tấm ảnh đầu tiên, không ai nghĩ có ngày hôm nay. Người xưa gọi đó là …”
- “Nếu phải tóm hai mươi năm vào một câu, thì đó là …”
- “Với những người đã có mặt từ ngày đầu, xin được dùng câu …”
Câu trích nên đi trước một chi tiết có thật: tên căn phòng đầu tiên, số khách hàng đầu tiên, ngày mất điện cả tuần. Khán phòng lễ kỷ niệm có rất nhiều người cũ; nghe đúng chi tiết họ từng sống qua, họ sẽ nhớ cả câu trích đi kèm.
Một điều nên tránh là đặt câu trích ngay trong đoạn phim rồi người phát biểu lại đọc đúng câu đó. Phim và lời nói nên chia việc: phim kể chuyện bằng hình, lời nói chọn một câu để đặt tên cho câu chuyện ấy. Nếu phim do đơn vị ngoài làm, xem trước bản dựng để biết họ đã chèn câu nào lên màn hình, rồi chọn câu khác cho lời phát biểu.
Chọn câu theo mốc kỷ niệm
Con số năm là thứ người nghe nhớ đầu tiên, nên câu trích khớp con số thì bài tự nhiên có điểm nhấn. Bảng dưới gợi ý theo các mốc hay tổ chức.
| Mốc | Câu hợp | Câu nên tránh | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Năm năm | Lửa thử vàng, gian nan thử sức; Mưa dầm thấm lâu | Vững như bàn thạch | Đơn vị trẻ, nói về sự bền bỉ hơn sự vững chắc |
| Mười năm | Thập niên ma nhất kiếm; Kế vãng khai lai | Tam thập nhi lập | Câu thập niên khớp đúng con số |
| Hai mươi năm | Tiền nhân tài thụ; Vững như bàn thạch; Đồng chu cộng tế | Thập niên ma nhất kiếm | Đã có thế hệ người sáng lập nghỉ hưu, ghi công đúng lúc |
| Ba mươi năm | Tam thập nhi lập; Đồng cam cộng khổ | Câu về khởi đầu khó | Câu tam thập là điểm nhấn hiếm có |
| Bốn mươi năm trở lên | Tiền nhân tài thụ; Kế vãng khai lai | Tam thập nhi lập | Nhiều thế hệ cùng có mặt, câu về sự nối tiếp hợp nhất |
Nếu mốc năm không tròn (mười lăm, hai mươi lăm), không cần câu khớp số; chọn câu theo đoạn: nhìn lại, ghi công, hướng tới. Cũng đừng ép một câu khớp số bằng cách nói vòng, như “gần ba mươi năm nên đã tam thập nhi lập”, nghe gượng hơn là không dùng.
Những chỗ hay lệch trong bài phát biểu kỷ niệm
Bài kỷ niệm thường được soạn kỹ, nhiều người duyệt, nhưng vẫn có vài lỗi lặp lại ở rất nhiều đơn vị:
- Con số sai: năm thành lập, số nhân viên, số chi nhánh không khớp với tài liệu phát cho khách; người từ ngày đầu nhận ra ngay.
- Chỉ ghi công lãnh đạo, quên những người làm ở bộ phận ít được nhắc như kho, bảo vệ, tạp vụ.
- Dùng câu khớp số sai mốc, phổ biến nhất là tam thập nhi lập cho lễ hai mươi năm.
- Đọc lại nguyên lời chúc của khai trương như khai trương hồng phát; lễ kỷ niệm không phải ngày mở hàng.
- Đoạn nhìn lại dài hơn đoạn hướng tới; người nghe muốn biết năm sau đơn vị đi đâu.
Cách tự kiểm hiệu quả: đưa bản nháp cho một người làm từ năm đầu và một người mới vào năm nay cùng đọc. Người cũ sẽ sửa con số và kỷ niệm, người mới sẽ chỉ ra đoạn nào họ không hiểu. Hai góc đọc ấy bao được hầu hết lỗi của bài kỷ niệm.
Câu hỏi thường gặp
Kỷ niệm 10 năm thành lập công ty nên dùng câu Hán Việt nào?
Thập niên ma nhất kiếm khớp đúng con số mười năm và nói được công phu dài cho một thành quả. Kế vãng khai lai hợp cho đoạn chuyển sang kế hoạch năm tới.
Tam thập nhi lập có dùng cho kỷ niệm 20 năm được không?
Không nên, vì câu gắn với con số ba mươi, dùng cho mốc khác là sai số và người hiểu câu sẽ nhận ra ngay. Mốc hai mươi năm hợp với tiền nhân tài thụ hoặc vững như bàn thạch.
Người sáng lập phát biểu kỷ niệm nên dùng câu nào để không bị kể công?
Đồng cam cộng khổ là lựa chọn tốt, vì câu chuyển công về những người đã ở lại qua giai đoạn khó. Để người khác nói câu tiền nhân tài thụ về người sáng lập thì hợp hơn tự nói.
Kế vãng khai lai nghĩa là gì?
Kế vãng là nối tiếp những gì đã qua, khai lai là mở ra những gì sắp tới. Câu hợp làm khẩu hiệu cho năm kỷ niệm hoặc đoạn chuyển từ nhìn lại sang kế hoạch trong bài phát biểu.
Bài phát biểu kỷ niệm thành lập trường học nên chọn câu nào?
Trường học hợp với câu mềm và bền như mưa dầm thấm lâu, tiền nhân tài thụ, hậu nhân thừa lương; mốc ba mươi năm thì tam thập nhi lập. Câu có hình ảnh vũ khí như thập niên ma nhất kiếm nên để dành cho doanh nghiệp.