Buổi chia tay người nghỉ hưu hợp với câu ghi công và chúc an nhàn (“Công thành thân thoái”, “Vui thú điền viên”, “Tre già măng mọc”); buổi tiễn người chuyển công tác hợp với câu về tình đồng nghiệp và hẹn gặp lại (“Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm”, “Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ”, “Thượng lộ bình an”). Bài dưới gom 9 câu, chia theo người nói: lãnh đạo tiễn, đồng nghiệp tiễn, và chính người ra đi nói lời từ biệt.
Lời chia tay nơi công sở khó hơn vẻ ngoài của nó. Người nghỉ hưu có thể vui vì được nghỉ nhưng cũng hụt hẫng; người chuyển đi có thể đi vì cơ hội tốt, cũng có thể vì chuyện không vui. Một câu trích chọn sai giọng dễ khiến người được tiễn thấy như bị đẩy đi. Vì vậy với mỗi câu, bài ghi rõ hợp với hoàn cảnh nào và chỗ nào dễ làm người đi chạnh lòng.
Ba câu cho lãnh đạo tiễn người nghỉ hưu
Công thành thân thoái. Nghĩa: việc đã thành thì lui về; ý có từ Đạo Đức Kinh. Đây là câu ghi công đẹp nhất cho người nghỉ hưu, vì nhấn vào chữ “công thành” trước chữ “lui”. Câu mẫu: “Ba mươi hai năm, từ ngày phòng còn ba người đến nay đã hai mươi người; chị nghỉ hưu đúng như câu công thành thân thoái, việc đã thành rồi mới lui về.” Lưu ý: chỉ dùng cho người nghỉ hưu đúng tuổi, không dùng cho người nghỉ sớm vì lý do riêng.
Tre già măng mọc. Nghĩa: lớp trước già đi thì lớp sau mọc lên thay thế; thế hệ nối tiếp nhau. Câu hợp khi lãnh đạo muốn nói người nghỉ hưu đã kịp dìu dắt lớp sau. Câu mẫu: “Tre già măng mọc, nhưng măng mọc được là nhờ bụi tre đã che chắn; những người trẻ trong phòng hôm nay đều từng được anh cầm tay chỉ việc.” Lưu ý: câu đứng một mình dễ nghe như “người cũ đi để người mới lên”; luôn nối thêm một vế ghi công như câu mẫu.
Vui thú điền viên. Nghĩa: niềm vui ruộng vườn, cuộc sống thong thả nơi quê nhà. Câu chúc hợp với người nghỉ hưu có ý về quê, làm vườn, nuôi cá. Câu mẫu: “Chúc anh về Lâm Đồng vui thú điền viên, mùa hồng chín nhớ gửi phòng mình một thùng.” Lưu ý: nhiều người nghỉ hưu vẫn muốn làm việc khác, mở lớp, làm tư vấn; khi chưa biết dự định, chúc “thong thả làm điều mình thích” an toàn hơn.
Ba câu cho đồng nghiệp tiễn người chuyển công tác
Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm. Nghĩa: đường xa mới biết sức ngựa, ngày dài mới thấy lòng người. Câu lưu truyền, hợp với đồng nghiệp đã làm cùng nhau nhiều năm, qua nhiều việc khó. Câu mẫu: “Đường xa mới biết sức ngựa, ngày dài mới thấy lòng người; sáu năm cùng nhau trực đêm mùa quyết toán, cả phòng đã thấy rõ lòng em.” Lưu ý: câu có ý kiểm chứng qua thời gian, nên không hợp với người mới làm cùng vài tháng.
Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ. Nghĩa: có duyên thì cách nghìn dặm vẫn gặp nhau; câu lưu truyền, vế sau là “vô duyên đối diện bất tương phùng”. Hợp với lời tiễn người chuyển đi xa, sang tỉnh khác hay ra nước ngoài, vì mang ý hẹn ngày gặp lại. Câu mẫu: “Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ; chị ra Hải Phòng nhưng ngành mình nhỏ lắm, thế nào cũng gặp lại trong các buổi tập huấn.” Lưu ý: chỉ đọc vế đầu; vế sau nói về vô duyên, đọc lên không hợp lời tiễn.
Thượng lộ bình an. Nghĩa: lên đường bình yên. Câu chúc ngắn nhất, hợp làm lời kết của mọi lời tiễn người đi xa. Câu mẫu: “Cả phòng chúc anh thượng lộ bình an, tới nơi nhớ báo một tin cho mọi người yên tâm.” Lưu ý: câu nói về chuyến đi, nên không hợp với người chuyển sang phòng ban khác trong cùng toà nhà; khi đó chúc “thuận lợi ở vị trí mới” tự nhiên hơn.
Ba câu cho chính người ra đi nói lời từ biệt
Hậu sinh khả uý. Nghĩa: người sinh sau đáng nể; câu trong sách Luận ngữ. Người nghỉ hưu dùng câu này để khen lớp trẻ, cũng là cách nhẹ nhàng gửi gắm công việc. Câu mẫu: “Hậu sinh khả uý, các em bây giờ làm báo cáo nhanh gấp ba ngày trước, nên anh nghỉ mà yên tâm.” Lưu ý: đây là lời của người đi trước nói về người đi sau; người trẻ tự nói về mình thì thành tự khen.
Tình sâu nghĩa nặng. Nghĩa: tình cảm sâu sắc, ân nghĩa nặng lòng. Hợp với người ra đi muốn cảm ơn tập thể mà không kể lể dài. Câu mẫu: “Mười năm ở đây, chữ nào cũng không nói hết, chỉ biết là tình sâu nghĩa nặng, đi đâu cũng mang theo.” Lưu ý: câu trang trọng và nhiều cảm xúc; nói một lần ở cuối bài, đừng mở đầu bằng câu này kẻo cả bài sau đó nghe nhẹ.
Thiên hạ vô bất tán chi diên tịch. Nghĩa: thiên hạ không có bữa tiệc nào không tàn; hợp rồi cũng có lúc tan. Câu lưu truyền, hợp để người ra đi tự nói, nhẹ nhàng chấp nhận chia tay. Câu mẫu: “Người xưa nói không có bữa tiệc nào không tàn; tiệc thì tàn, nhưng nhóm tin nhắn của phòng mình thì xin đừng ai thoát ra.” Lưu ý: câu có chút buồn; người ở lại không nên nói câu này với người đi, vì nghe như “đã đến lúc anh đi”.
Câu dẫn cho lời tiễn, để câu trích không nghe như đọc thiệp
Buổi chia tay ở công sở thường là bữa trưa hoặc tiệc trà cuối giờ, không bục, không micro. Câu trích vì thế phải được dẫn bằng giọng nói chuyện. Vài câu dẫn dùng ngay được:
- “Nghĩ mãi không biết nói gì cho đủ, nên xin mượn một câu người xưa: …”
- “Anh hay bảo cả phòng đừng nói dài, nên em chỉ nói một câu thôi: …”
- “Ngày chị mới về phòng, ai cũng nghĩ chị sẽ không trụ nổi một năm. Mười năm sau, cả phòng mới hiểu câu …”
- “Trước khi chia bánh, xin được thay mặt anh em nói với anh đúng một câu: …”
Ngay sau câu trích, kể một chuyện nhỏ mà cả phòng cùng nhớ: lần anh ấy ở lại sửa máy in lúc chín giờ tối, lần chị ấy mang cơm cho cả phòng mùa quyết toán. Chuyện nhỏ có thật làm người được tiễn xúc động hơn mọi câu Hán Việt.
Nếu nhiều người muốn nói, thống nhất trước ai dùng câu nào để khỏi trùng. Người nói đầu nên là người thân nhất trong phòng, người nói cuối là lãnh đạo, để lời ghi công khép lại buổi tiễn.
Thứ tự gợi ý cho một buổi tiễn mười lăm phút
Buổi tiễn ở phòng ban nhỏ thường gói trong mười lăm đến hai mươi phút. Thứ tự dễ theo nhất là: một người dẫn mời mọi người ổn định, đồng nghiệp thân nhất nói trước với một kỷ niệm, tiếp theo là lãnh đạo nói lời ghi công, cuối cùng người ra đi nói lời từ biệt rồi cả phòng tặng quà, chụp ảnh.
Mỗi người chỉ cần một câu trích. Đồng nghiệp chọn câu về tình cảm như lộ dao tri mã lực; lãnh đạo chọn câu ghi công như công thành thân thoái hay tre già măng mọc có vế nối; người ra đi chọn câu cảm ơn hoặc gửi gắm như tình sâu nghĩa nặng, hậu sinh khả uý. Ba người, ba giọng, không trùng nhau.
Phần tặng quà nên có một tấm thiệp chung để cả phòng ký. Câu ghi trên thiệp có thể là thượng lộ bình an với người đi xa, vui thú điền viên với người về quê, kèm một dòng ngắn của từng người.
Nghỉ hưu, chuyển công tác hay nghỉ việc: chọn câu cho đúng hoàn cảnh
Ba kiểu chia tay hay gặp ở công sở cần ba giọng khác nhau. Trường hợp người nghỉ việc để sang chỗ khác là tế nhị nhất, vì người ở lại có thể vẫn còn cảm giác bị bỏ lại.
| Hoàn cảnh | Câu hợp | Câu nên tránh | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Nghỉ hưu đúng tuổi | Công thành thân thoái; Vui thú điền viên; Hậu sinh khả uý | Thượng lộ bình an | Người nghỉ hưu không đi đâu xa, chúc lên đường thì lạc |
| Chuyển công tác xa | Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ; Thượng lộ bình an | Công thành thân thoái | Người chuyển đi vẫn đang làm, chưa phải lúc lui |
| Chuyển sang phòng ban khác | Lộ dao tri mã lực; Tình sâu nghĩa nặng | Thiên hạ vô bất tán chi diên tịch | Vẫn gặp nhau hằng ngày, nói chuyện tiệc tàn nghe quá |
| Nghỉ việc sang công ty khác | Lộ dao tri mã lực; Hữu duyên thiên lý | Tre già măng mọc | Câu dễ thành ý “đi thì có người thay” |
Với người nghỉ việc vì chuyện không vui, lời tiễn càng ngắn càng tốt: một lời cảm ơn cụ thể về một việc người ấy đã làm, một lời chúc. Câu trích đẹp trong hoàn cảnh này dễ bị nghe như lời xã giao che giấu.
Những câu dễ làm người đi chạnh lòng
Trong không khí thân mật của bữa tiệc chia tay, người ta hay đùa, và vài câu đùa quen miệng lại là câu làm người đi buồn nhất:
- Nhàn cư vi bất thiện (ở không thì sinh chuyện xấu): đùa với người nghỉ hưu nghe như bảo họ nghỉ là vô dụng.
- Xa mặt cách lòng: đùa “đi rồi lại quên nhau” khiến người đi thấy mình bị nghi ngờ trước.
- Người đi trà lạnh: câu nói về sự bạc bẽo sau khi người ta rời chức vụ, tuyệt đối không nói trong buổi tiễn.
- Đứng núi này trông núi nọ: đem đùa người nghỉ việc sang chỗ mới là nói thẳng chuyện bỏ đi.
- Câu đùa về lương hưu, về tuổi già, về sức khoẻ, dù người nghỉ hưu vẫn thường tự đùa như vậy.
Nguyên tắc chung: người được tiễn tự đùa về mình thì được, người khác đùa thay thì không. Lời tiễn nên để người đi được nghe điều tốt về chính mình, vì có khi đó là lần cuối họ nghe từ những người này.
Câu hỏi thường gặp
Lãnh đạo phát biểu tiễn người nghỉ hưu nên dùng câu nào?
Công thành thân thoái là câu ghi công đẹp nhất, vì nhấn vào việc đã thành trước khi lui. Có thể dùng tre già măng mọc nhưng phải nối thêm vế ghi công, để câu không nghe như người cũ đi cho người mới lên.
Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ có nên đọc cả vế sau không?
Không nên, vì vế sau vô duyên đối diện bất tương phùng nói về chuyện không duyên thì đối mặt cũng không gặp. Trong lời tiễn, chỉ đọc vế đầu để giữ ý hẹn gặp lại.
Người nghỉ hưu phát biểu chia tay nên nói câu gì?
Hậu sinh khả uý để khen lớp trẻ và gửi gắm công việc, tình sâu nghĩa nặng để cảm ơn tập thể. Lời nên ngắn, có một kỷ niệm cụ thể, và tránh dặn dò quá nhiều về công việc.
Tiễn đồng nghiệp nghỉ việc sang công ty khác nên nói gì cho khéo?
Nên dùng câu về tình đồng nghiệp đã qua thử thách như lộ dao tri mã lực, kèm lời cảm ơn một việc cụ thể. Tránh mọi câu có ý thay thế hay so sánh chỗ cũ chỗ mới.
Có nên đùa câu nhàn cư vi bất thiện với người nghỉ hưu không?
Không nên, vì câu có nghĩa ở không thì sinh chuyện xấu, đem đùa dễ khiến người nghỉ hưu thấy mình bị coi là hết việc. Muốn đùa vui, hỏi về dự định của họ thay vì trêu chuyện rảnh rỗi.