BatBien.comBất Biến
Câu mở đầu, kết thúc cho bài phát biểu theo dịp

Câu Hán Việt cho bài phát biểu tri ân thầy cô 20/11: 9 câu và cách chèn

Tôn sư trọng đạo, nhất tự vi sư, thanh xuất ư lam… 9 câu cho lễ 20/11 và buổi gặp lại thầy cô: nghĩa, ai nên nói, câu mẫu và cách tránh sáo.

Close-up of yellow chrysanthemums wrapped in kraft paper resting on an empty wooden teacher desk, chalk dust floating in morning window light, warm amber tones

Lời phát biểu tri ân thầy cô ngày 20/11 dùng tốt nhất các câu nói về lòng biết ơn và về chữ thầy: “Tôn sư trọng đạo”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Không thầy đố mày làm nên”, và với buổi gặp lại thầy cũ thì “Thanh xuất ư lam”. Bài này gom 9 câu, chia theo người đứng nói (học sinh, phụ huynh, cựu học sinh, giáo viên), kèm câu văn mẫu và chỗ dễ nói lố.

Ngày Nhà giáo Việt Nam có rất nhiều lời phát biểu: lễ ở trường sáng 20/11, buổi họp mặt của hội phụ huynh, bữa gặp lại thầy chủ nhiệm sau mười năm ra trường. Mỗi dịp hợp với một nhóm câu khác nhau. Câu trang trọng hợp với lễ đông người; câu thuần Việt, hơi dí dỏm hợp với bàn tiệc nhỏ. Chọn sai giọng thì lời cảm ơn dù thật lòng vẫn nghe xa.

Hai câu mở đầu cho lễ kỷ niệm ở trường

Tôn sư trọng đạo. Nghĩa: kính thầy, trọng đạo lý mà thầy truyền dạy. Chữ “đạo” ở đây là đạo học, đạo làm người, không phải một học thuyết nào. Hợp làm câu mở cho lời đại diện học sinh hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh trong buổi lễ chính thức. Câu mẫu: “Tôn sư trọng đạo là nếp nhà của người Việt, và sáng nay toàn trường đứng đây để giữ nếp ấy bằng một lời cảm ơn giản dị.” Lưu ý: câu rất trang trọng, nên đặt ở đầu bài rồi chuyển ngay sang chuyện cụ thể; lặp lại lần nữa ở phần kết là thừa.

Ẩm thủy tư nguyên (uống nước nhớ nguồn). Nghĩa: uống nước thì nhớ tới nguồn nước; hưởng thành quả thì nhớ người tạo ra nó. Dạng Hán Việt hợp với văn viết, dạng thuần Việt hợp với lời nói. Hợp với lời của nhà trường khi chào đón các thầy cô đã nghỉ hưu về dự lễ. Câu mẫu: “Uống nước nhớ nguồn, hôm nay nhà trường mời về đây những thầy cô đã đứng lớp từ những năm trường còn mái tôn.” Lưu ý: câu dùng được cho rất nhiều dịp, nên phải có chi tiết riêng của trường mình theo sau, nếu không ai nghe cũng thấy như đọc từ một mẫu chung.

Ba câu thuần Việt cho lời học sinh và phụ huynh

Không thầy đố mày làm nên. Nghĩa: không có thầy dạy thì khó mà thành người, thành việc. Câu có chữ “mày” nên giọng dân dã, hợp với lời phụ huynh nói vui hoặc học sinh trích trong bài văn; trong lễ trang trọng, học sinh nên dẫn bằng “ông bà ta có câu” để đỡ chữ “mày”. Câu mẫu: “Ông bà ta nói không thầy đố mày làm nên; chúng em hiểu câu ấy rõ nhất vào những buổi chiều cô ở lại kèm cả lớp làm lại bài kiểm tra.” Lưu ý: đừng đổi thành “không thầy đố ai làm nên” cho lịch sự; câu sửa nghe gượng hơn câu gốc.

Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy. Ca dao, nghĩa: muốn con học giỏi thì cha mẹ phải quý trọng thầy. Câu nói từ góc nhìn cha mẹ, nên chỉ hợp với lời đại diện phụ huynh; học sinh dùng thì lệch vai. Câu mẫu: “Ông bà ta dặn muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy; các bậc phụ huynh lớp 9A xin gửi lời cảm ơn không chỉ hôm nay mà cả những tin nhắn cô trả lời lúc mười giờ đêm.” Lưu ý: tránh hiểu “yêu lấy thầy” thành chuyện quà cáp; câu nói về sự tôn trọng và phối hợp.

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây. Nghĩa: hưởng thành quả thì nhớ công người vun trồng. Hợp làm câu kết cho lời học sinh cuối cấp hoặc học sinh vừa đạt giải, khi muốn nói thành tích có phần công của thầy cô. Câu mẫu: “Giải nhất năm nay là quả ngọt, và chúng em biết ăn quả phải nhớ kẻ trồng cây.” Lưu ý: câu gần nghĩa với uống nước nhớ nguồn; một bài chỉ nên chọn một trong hai, dùng cả hai liền nhau nghe lặp ý.

Hai câu cho buổi gặp mặt cựu học sinh

Thanh xuất ư lam. Nghĩa đen: màu xanh lấy từ cây chàm mà xanh hơn cây chàm. Nghĩa bóng: trò giỏi hơn thầy. Câu có gốc từ thiên Khuyến học của sách Tuân Tử. Đây là lời khen dành cho trò, nên hợp nhất khi thầy cô nói về học trò cũ; trò tự nói về mình thì thành khoe. Câu mẫu: “Thanh xuất ư lam, nhìn các em bây giờ là kỹ sư, bác sĩ, cô giáo, thầy thấy mình được trả công rồi.” Lưu ý: học trò muốn dùng thì đảo vai: “Nếu hôm nay có ai trong lớp được gọi là thanh xuất ư lam, thì màu xanh ấy vẫn lấy từ cây chàm của thầy.”

Danh sư xuất cao đồ. Nghĩa: thầy giỏi thì có trò giỏi. Câu lưu truyền, dùng để khen thầy qua thành tích của trò. Hợp với lời lớp trưởng hoặc người tổ chức họp lớp khi giới thiệu thầy chủ nhiệm cũ. Câu mẫu: “Người ta nói danh sư xuất cao đồ; lớp mình chưa ai dám nhận là cao đồ, nhưng ai cũng nhận mình học được ở thầy cách làm việc đến nơi đến chốn.” Lưu ý: tránh dùng khi trong phòng có nhiều thầy cô; khen một người là danh sư dễ thành so sánh khó xử.

Hai câu về chữ thầy, cho lời của giáo viên

Nhất tự vi sư, bán tự vi sư. Nghĩa: dạy một chữ cũng là thầy, dạy nửa chữ cũng là thầy; ai dạy mình điều gì, dù nhỏ, cũng đáng kính trọng. Hợp với lời giáo viên đại diện nói về đồng nghiệp, về nhân viên trường, hoặc lời học sinh nhắc tới những người dạy mình ngoài lớp học. Câu mẫu: “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư; hôm nay chúng em cũng xin cảm ơn cô thủ thư và chú bảo vệ, những người dạy chúng em không bằng bài giảng.” Lưu ý: câu mở rộng chữ thầy rất hay, nhưng đừng dùng để nói ai cũng là thầy nên không cần ơn riêng ai.

Trọng thầy mới được làm thầy. Tục ngữ, nghĩa: biết kính trọng thầy thì sau này mới đủ tư cách làm thầy người khác. Hợp với lời giáo viên trẻ phát biểu trong buổi gặp các thầy cô đã nghỉ hưu, hoặc lời của sinh viên sư phạm về thăm trường cũ. Câu mẫu: “Trọng thầy mới được làm thầy, nên ngày đầu đứng lớp, em mang theo cả cách thầy chấm từng bài văn ngày trước.” Lưu ý: câu có ý dạy bảo; người lớn tuổi nói với người trẻ thì hợp, người trẻ nói với người lớn thì nên đổi sang giọng tự nhận.

Chọn câu theo giọng: trang trọng hay thân mật

Cùng là 20/11 nhưng lễ chào cờ toàn trường khác hẳn bữa cơm của lớp cũ. Bảng xếp 9 câu theo độ trang trọng để bạn chọn cho đúng dịp.

CâuGiọngHợp nhất với dịpVị trí trong bài
Tôn sư trọng đạoRất trang trọngLễ chính thức toàn trườngMở
Ẩm thủy tư nguyênTrang trọngLễ có thầy cô hưu trí về dựMở hoặc kết
Nhất tự vi sư, bán tự vi sưTrang trọng, ấmLời giáo viên, lời cảm ơn nhân viên trườngGiữa
Thanh xuất ư lamTrang trọng, có ý khenThầy nói về trò cũGiữa
Danh sư xuất cao đồTrung tínhHọp lớp, giới thiệu thầyMở
Ăn quả nhớ kẻ trồng câyTrung tínhHọc sinh đạt giải, lớp cuối cấpKết
Trọng thầy mới được làm thầyThân mật, có ý dặnGiáo viên trẻ, sinh viên sư phạmGiữa
Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầyDân dãLời đại diện phụ huynhMở hoặc giữa
Không thầy đố mày làm nênDân dã, vuiBữa họp mặt nhỏ, bài vănBất kỳ

Mẹo nhỏ: bài nào có một câu trang trọng thì câu thứ hai nên là câu thân mật hơn. Hai câu cùng giọng rất trang trọng đặt cạnh nhau làm bài cứng; hai câu cùng giọng dân dã thì bài thiếu phần lễ.

Những hình ảnh đã mòn và cách thay

Lời tri ân hay sa vào vài hình ảnh dùng đến mòn. Chúng không sai, nhưng người nghe đã nghe hàng chục lần nên trôi qua tai. Thay bằng chi tiết thật của chính lớp mình thì lời cảm ơn mới chạm.

  • Người lái đò thầm lặng. Thay bằng một chi tiết: cô vẫn đi xe đạp tới nhà từng bạn nghỉ học dài ngày.
  • Ngọn nến cháy mình soi sáng cho người. Hình ảnh này còn gợi sự hao mòn, nhiều thầy cô không thích; thay bằng việc thầy cô đã làm cho lớp.
  • Ươm mầm tương lai. Chung chung; nói rõ “ba mươi tám bạn lớp mình” sẽ ấm hơn “những mầm non tương lai”.
  • Công ơn như núi Thái Sơn. Câu này trong ca dao vốn nói về công cha; đem sang thầy cô thì nên đổi cách nói.
  • Bục giảng, phấn trắng, bảng đen. Nhiều trường đã dùng bảng tương tác; chi tiết không còn đúng làm lời nghe xa thực tế.

Không cần bỏ hết các hình ảnh quen, chỉ cần đừng để chúng đứng một mình. Một hình ảnh quen đi kèm một chi tiết thật vẫn là câu hay.

Bốn câu tự hỏi trước khi chèn câu trích vào lời tri ân

Lời tri ân hỏng nhiều nhất không vì chọn câu dở mà vì chọn câu đúng nhưng đặt sai chỗ. Trước khi chốt bài, đi qua bốn câu hỏi này theo thứ tự:

  1. Câu này nói từ góc nhìn của ai: học trò, cha mẹ hay người thầy? Nếu không khớp với người đứng nói, đổi câu hoặc đổi cách dẫn.
  2. Trong phòng có bao nhiêu thầy cô? Câu khen riêng một người (danh sư, thanh xuất ư lam) chỉ hợp khi buổi gặp dành cho đúng người đó.
  3. Ngay sau câu trích có chi tiết nào chỉ lớp mình hoặc trường mình mới có không? Chưa có thì viết thêm một câu, dù ngắn.
  4. Đọc to cả đoạn: câu trích có làm giọng mình đổi hẳn sang kiểu đọc diễn văn không? Nếu có, nói câu đó chậm lại và nhìn thẳng vào thầy cô, thay vì nhìn giấy.

Câu hỏi thứ ba là câu quyết định. Thầy cô nghe lời tri ân mỗi năm, nhiều câu trích họ thuộc hơn cả người nói. Thứ họ giữ lại sau buổi lễ là một chi tiết mà chỉ học trò của họ mới biết.

Câu hỏi thường gặp

Lời phát biểu 20/11 của học sinh nên dùng câu Hán Việt hay tục ngữ thuần Việt?

Lễ toàn trường hợp với một câu Hán Việt ngắn như tôn sư trọng đạo ở phần mở, phần còn lại nên dùng tục ngữ thuần Việt và lời của chính em. Người nghe nhớ chi tiết thật hơn nhớ chữ Hán Việt.

Thanh xuất ư lam có dùng được cho học sinh tự nói về mình không?

Không nên, vì câu có ý trò giỏi hơn thầy, tự nhận là khoe. Học trò muốn dùng thì đảo vai, nói rằng màu xanh của lớp vẫn lấy từ thầy, hoặc để thầy cô dùng câu này khen học trò.

Có nên dùng câu không thầy đố mày làm nên trong lễ trang trọng không?

Dùng được nếu dẫn bằng cụm ông bà ta có câu, vì đó là trích tục ngữ nguyên văn. Đừng sửa chữ mày thành chữ khác, câu sửa nghe gượng và người nghe lại chú ý vào chỗ sửa.

Phụ huynh phát biểu ngày 20/11 nên chọn câu nào?

Câu hợp nhất với phụ huynh là muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy, vì ca dao nói đúng từ góc nhìn cha mẹ. Kèm một chi tiết cụ thể về cách thầy cô đã đồng hành với lớp để lời cảm ơn không chung chung.

Trong buổi họp lớp nên mở đầu bằng câu nào để giới thiệu thầy chủ nhiệm cũ?

Danh sư xuất cao đồ hoặc một câu thuần Việt về ơn thầy là vừa giọng bàn tiệc. Nên kể ngay một kỷ niệm cả lớp cùng nhớ, vì buổi họp lớp sống bằng kỷ niệm chứ không bằng câu trích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138