BatBien.comBất Biến
Câu hay về thời gian và thời cơ

Câu Hán Việt về thời cơ: 10 câu nói về cơ hội kèm nghĩa và câu văn mẫu

Cơ bất khả thất, thiên thời địa lợi nhân hoà, vạn sự cụ bị chỉ khiếm đông phong: nghĩa, câu mẫu và ranh giới giữa nắm thời cơ với ba phải.

Small wooden fishing boat pushing off a misty riverbank at sunrise, a figure in a conical hat seen from behind raising the sail, wide angle, pale gold light

Mười câu hay dùng nhất để nói về thời cơ là: cơ bất khả thất thời bất tái lai, thiên tải nan phùng, cơ hội không gõ cửa hai lần, thiên thời địa lợi nhân hoà, vạn sự cụ bị chỉ khiếm đông phong, cơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵn, sấn nhiệt đả thiết, tiên hạ thủ vi cường, thời lai phong tống Đằng Vương các và câu chê gió chiều nào che chiều ấy. Ba câu đầu nói thời cơ hiếm, ba câu tiếp nói phải sẵn sàng, ba câu sau thúc hành động, câu cuối vạch ranh giới.

Câu về thời cơ hợp với bài nghị luận về nắm bắt cơ hội, bài phát biểu khai trương hay ra mắt dự án, lời động viên người sắp thi tuyển. Mỗi câu dưới đây có nghĩa, câu văn mẫu tự viết và sắc thái; cuối bài là bảng chọn câu theo dịp.

Ba câu nói thời cơ hiếm và qua nhanh

Cơ bất khả thất, thời bất tái lai (機不可失,時不再來). Nghĩa: dịp tốt không được bỏ lỡ, thời cơ không đến lần hai. Đây là câu trung tâm của cả nhóm, hợp với luận điểm chính trong bài nghị luận về nắm bắt cơ hội. Câu mẫu: "Học bổng trao đổi chỉ mở một đợt mỗi năm, cơ bất khả thất, thời bất tái lai, em quyết định nộp hồ sơ dù chưa chắc đậu." Lưu ý: câu mang tính thúc ép; dùng trong quảng cáo bán hàng dễ thành giục mua, mất thiện cảm.

Thiên tải nan phùng (千載難逢) — ngàn năm có một. Nghĩa: nghìn năm khó gặp. Tiếng Việt quen nói "cơ hội ngàn năm có một". Câu nhấn vào độ hiếm, không nhấn vào hành động. Câu mẫu: "Được thi đấu cùng đội tuyển quốc gia ngay tại sân nhà là cơ hội thiên tải nan phùng với một vận động viên mười sáu tuổi." Chỗ dễ sai: dùng cho chuyện bình thường (một đợt giảm giá, một buổi hội thảo) làm câu thành phóng đại, người đọc mất tin.

Cơ hội không gõ cửa hai lần. Câu lưu truyền, hình ảnh cơ hội như người khách gõ cửa một lần rồi đi. Giọng hiện đại, hợp bài đăng, lời khuyên bạn bè. Câu mẫu: "Cơ hội không gõ cửa hai lần, lời mời làm trợ giảng đến đúng năm hai đại học thì cứ nhận, vừa học vừa làm vẫn kịp." Có bản ngược lại cho rằng cơ hội luôn quay lại với người kiên trì; trong bài nghị luận có thể đặt hai ý cạnh nhau để bàn hai mặt.

Ba câu nói phải sẵn sàng thì mới bắt được

Thiên thời, địa lợi, nhân hoà (天時地利人和). Nghĩa: hợp thời trời, lợi thế đất, lòng người hoà thuận. Câu gốc trong sách Mạnh Tử là "thiên thời bất như địa lợi, địa lợi bất như nhân hoà", tức thời trời không bằng lợi đất, lợi đất không bằng lòng người. Câu mẫu: "Thiên thời, địa lợi đã có, quán mở đúng mùa du lịch ở Đà Nẵng, giờ chỉ còn nhân hoà: cả nhóm phải thống nhất cách làm." Chỗ hay sai: nhiều người dùng câu như thể ba yếu tố ngang nhau, trong khi ý gốc đề cao nhân hoà nhất.

Vạn sự cụ bị, chỉ khiếm đông phong (萬事俱備,只欠東風). Nghĩa: mọi việc đã sẵn sàng, chỉ thiếu gió đông. Câu đến từ đoạn trận Xích Bích trong truyện Tam quốc. Nghĩa bóng: chỉ còn chờ một điều kiện then chốt cuối cùng. Câu mẫu: "Sân khấu, âm thanh, kịch bản đều xong, vạn sự cụ bị, chỉ khiếm đông phong: chờ trời tạnh mưa để làm lễ ngoài trời." Câu hợp với bài phát biểu trước sự kiện, giọng vui, gần như đùa.

Cơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵn. Câu thường được dẫn từ nhà khoa học Louis Pasteur; nguyên ý nói về quan sát khoa học: may mắn chỉ ưu ái trí óc đã được chuẩn bị. Câu cân bằng lại nhóm câu thúc giục: có thời cơ mà không có năng lực thì cũng không nắm được. Câu mẫu: "Cơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵn: chị được chọn đi hội nghị vì là người duy nhất trong phòng đọc tài liệu tiếng Anh trôi chảy."

Ba câu thúc hành động khi thời cơ tới

Sấn nhiệt đả thiết (趁熱打鐵) — rèn sắt khi còn nóng. Nghĩa: thừa lúc sắt còn nóng mà rèn. Nghĩa bóng: làm ngay khi điều kiện đang thuận, để nguội là khó. Hợp với lời khuyên ôn bài ngay sau buổi học, chốt việc ngay sau cuộc họp. Câu mẫu: "Rèn sắt khi còn nóng, vừa họp xong là trưởng nhóm gửi ngay bảng phân việc, không để ai kịp quên." Bản tiếng Việt dễ nghe hơn bản Hán Việt, nên dùng bản Việt trong bài nói.

Tiên hạ thủ vi cường (先下手為強). Nghĩa: ra tay trước thì chiếm thế mạnh. Câu có sắc thái tranh giành, từng dùng trong chuyện mưu lược, nên phải chọn chỗ cẩn thận. Hợp với bài về kinh doanh, thi đấu thể thao. Câu mẫu: "Trong cuộc thi ý tưởng, tiên hạ thủ vi cường, nhóm nộp bản phác thảo sớm được ban giám khảo góp ý trước, sửa kịp hai vòng." Không nên dùng trong lời khuyên về tình bạn hay ứng xử, vì câu gợi ý đè người khác.

Thời lai phong tống Đằng Vương các (時來風送滕王閣). Nghĩa: thời vận đến thì gió đưa thuyền tới gác Đằng Vương. Câu dựa trên tích lưu truyền về Vương Bột được gió thuận đưa đi kịp dự tiệc, viết bài tựa nổi tiếng. Vế sau "vận khứ lôi oanh Tiến Phúc bi" nói khi hết vận thì gặp toàn chuyện rủi. Nghĩa bóng: gặp thời thì mọi việc đều thuận. Câu mẫu: "Thời lai phong tống Đằng Vương các, sản phẩm ra mắt đúng lúc thị trường cần, đơn hàng về nhanh hơn dự tính." Câu khá kén người hiểu, hợp bài viết hơn bài nói.

Ranh giới giữa nắm thời cơ và gió chiều nào che chiều ấy

Thành ngữ "gió chiều nào che chiều ấy" chê người không có lập trường, thấy bên nào lợi thì ngả theo bên đó. Câu này nằm ở đây để làm phép thử: nhiều bài văn ca ngợi nắm bắt thời cơ mà không phân biệt được với thói chạy theo lợi trước mắt.

Khác nhau ở chỗ: người nắm thời cơ đã có mục tiêu từ trước và chờ lúc thuận để làm; người gió chiều nào che chiều ấy không có mục tiêu, chỉ đổi hướng theo lợi. Một học sinh đã ôn luyện ba năm rồi nộp đơn vào trường chuyên đúng năm mở thêm lớp là nắm thời cơ; một người đổi ngành học ba lần trong một năm vì nghe nói ngành nào đang "hot" thì gần với chạy theo chiều gió hơn.

Câu mẫu: "Nắm bắt thời cơ không phải là gió chiều nào che chiều ấy; thời cơ chỉ có nghĩa với người đã biết mình muốn đi đâu." Trong bài nghị luận, đặt câu này ở phần mở rộng, phản đề sẽ giúp bài có chiều sâu mà người chấm thường tìm.

Ở bài phát biểu trong doanh nghiệp cũng vậy. Khi nói công ty "nắm bắt thời cơ mở rộng thị trường", nên kèm một câu cho thấy quyết định ấy dựa trên năng lực đã chuẩn bị, chẳng hạn đội ngũ đã thử nghiệm sản phẩm suốt một năm. Thiếu câu đó, người nghe dễ hiểu công ty chỉ chạy theo phong trào.

Chọn câu theo dịp

Bảng dưới gợi ý câu hợp và câu nên tránh cho năm dịp hay cần nói về thời cơ.

DịpCâu hợpNên tránh
Bài nghị luận về nắm bắt cơ hộiCơ bất khả thất, thời bất tái lai; cơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵnThời lai phong tống (quá cầu kỳ)
Phát biểu khai trương, ra mắt dự ánThiên thời, địa lợi, nhân hoà; vạn sự cụ bịTiên hạ thủ vi cường (nghe như tranh giành)
Động viên người sắp thi tuyển, phỏng vấnCơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵnThiên tải nan phùng (thêm áp lực)
Lời khuyên bạn bè nhận việc mớiCơ hội không gõ cửa hai lần; rèn sắt khi còn nóngCâu Hán Việt dài khó nghe
Bài đăng mừng thành quả của nhómThời lai phong tống Đằng Vương các, kèm giải nghĩaCâu thúc ép như cơ bất khả thất

Một lưu ý với lời động viên thí sinh: đừng nói đây là cơ hội ngàn năm có một. Người đang căng thẳng nghe câu đó chỉ thấy nặng thêm; nói rằng sự chuẩn bị của họ đã đủ thì có ích hơn. Câu động viên tốt nhất thường là câu nhắc lại một việc cụ thể họ đã làm được trong lúc ôn luyện.

Bốn câu tự hỏi trước khi chèn câu về thời cơ

Câu về thời cơ dễ nghe hào hứng, nên cũng dễ bị chèn bừa. Trước khi đặt câu nào vào bài, đi qua bốn câu hỏi dưới đây.

  1. Thời cơ trong bài là gì, cụ thể đến mức gọi được tên không? Nói "nắm bắt cơ hội" chung chung thì câu trích nào cũng trôi tuột; nói "đợt tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi tháng mười" thì câu trích có chỗ bám.
  2. Ý cần nhấn là độ hiếm, là sự chuẩn bị hay là hành động? Mỗi ý ứng với một nhóm câu ở trên; chọn sai nhóm thì câu đúng nghĩa mà lệch ý đoạn.
  3. Người nghe đang ở tâm thế nào? Người đang lo lắng cần câu trấn an về sự chuẩn bị, người đang chần chừ mới cần câu thúc giục.
  4. Câu có làm người nghe thấy bị ép không? Nếu đọc lên nghe giống lời chào hàng, đổi sang câu mềm hơn hoặc nói bằng lời của mình.

Cái không cần làm: kể lại cả tích Xích Bích hay tích gác Đằng Vương trong bài. Người đọc chỉ cần nghĩa bóng và một câu xuất xứ; kể dài làm câu trích lấn át ý chính, và bài văn nghị luận không phải chỗ kể chuyện cổ.

Cách tự kiểm sau khi viết: đọc riêng đoạn có câu trích cho một người bạn nghe, hỏi họ đoạn đó khuyên làm gì. Nếu họ trả lời đúng ý mình định nói mà không cần nhắc lại câu trích, đoạn văn đã ổn.

Câu hỏi thường gặp

Câu Hán Việt nào nói thời cơ không đến lần hai?

Câu cơ bất khả thất, thời bất tái lai, nghĩa là dịp tốt không được bỏ lỡ và thời cơ không đến lần hai. Đây là câu trung tâm, hợp làm luận điểm chính trong bài nghị luận về nắm bắt cơ hội.

Thiên thời địa lợi nhân hoà yếu tố nào quan trọng nhất?

Theo câu gốc trong sách Mạnh Tử, thiên thời không bằng địa lợi và địa lợi không bằng nhân hoà, tức lòng người hoà thuận được đề cao nhất. Dùng câu như ba yếu tố ngang nhau là hiểu chưa đủ.

Vạn sự cụ bị chỉ khiếm đông phong dùng khi nào?

Dùng khi mọi việc đã sẵn sàng và chỉ còn chờ một điều kiện cuối cùng, ví dụ trước một sự kiện ngoài trời chỉ chờ thời tiết. Câu có giọng vui, hợp bài phát biểu hoặc bài đăng.

Có nên dùng câu tiên hạ thủ vi cường trong bài văn của học sinh không?

Có thể dùng trong bài về thi đấu hay kinh doanh, nhưng nên tránh trong bài về tình bạn và ứng xử. Câu có sắc thái tranh giành, ra tay trước để chiếm thế, dễ bị hiểu là khuyên chèn ép người khác.

Câu cơ hội chỉ đến với người chuẩn bị sẵn là của ai?

Câu thường được dẫn từ nhà khoa học Louis Pasteur, nguyên ý nói may mắn trong quan sát khoa học chỉ ưu ái trí óc đã chuẩn bị. Trong bài văn có thể ghi gọn là câu thường được dẫn từ Pasteur.

Nắm bắt thời cơ khác gì gió chiều nào che chiều ấy?

Người nắm thời cơ có mục tiêu từ trước và chờ lúc thuận để làm. Người gió chiều nào che chiều ấy không có mục tiêu, chỉ ngả theo bên có lợi. Đặt hai ý cạnh nhau giúp bài nghị luận có phản đề.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138