Chín câu hợp để động viên thí sinh, xếp theo thời điểm: tháng ôn cuối dùng “văn ôn võ luyện”, “thập niên ma nhất kiếm”, “nước đến chân mới nhảy” (để nhắc, không để chúc); sáng ngày thi dùng “đầu xuôi đuôi lọt”, “thuận buồm xuôi gió”, “bút sa gà chết” (nhắc đọc kỹ đề); chúc đỗ dùng “mã đáo thành công”, “kim bảng đề danh”, “cá chép vượt Vũ Môn”. Chọn câu theo thời điểm quan trọng hơn chọn câu hay, vì câu chúc đỗ gửi vào lúc còn đang ôn dễ thành áp lực.
Bài dành cho bố mẹ, thầy cô, anh chị và bạn bè muốn nhắn một câu cho người sắp thi lớp mười, tốt nghiệp hay đánh giá năng lực. Mỗi câu có nghĩa, câu nhắn mẫu, sắc thái; thêm một mục những câu không nên gửi vào đêm trước ngày thi và cách gói câu trích thành tin nhắn hai dòng.
Tháng ôn cuối: ba câu về chuẩn bị
Văn ôn võ luyện. Nghĩa: học văn thì phải ôn, học võ thì phải luyện; việc gì cũng cần rèn đi rèn lại. Hợp lời nhắn khi thí sinh đang ôn, câu ghi đầu kế hoạch ôn tập. Câu nhắn mẫu: “Văn ôn võ luyện, mỗi ngày một đề thôi con, đều tay là được.” Sắc thái: nhẹ, không gây áp lực, vì nói về quá trình chứ không nói về kết quả.
Thập niên ma nhất kiếm (mười năm mài một thanh kiếm). Nghĩa: mười năm mài một thanh kiếm, ý là chuẩn bị lâu dài cho một lần thử thách. Rất hợp kỳ thi tốt nghiệp, vì đó đúng là đích của mười hai năm đi học. Câu nhắn mẫu: “Mười hai năm mài một thanh kiếm, mấy ngày tới chỉ là lúc đem ra dùng, con cứ bình tĩnh.” Lưu ý: nói kiểu này để trấn an rằng con đã chuẩn bị đủ, đừng nói kiểu “mài mười năm mà hỏng thì phí”.
Nước đến chân mới nhảy. Nghĩa: nước dâng đến chân mới chịu nhảy lên, tức để việc đến sát mới lo. Đây không phải câu chúc mà câu nhắc, dùng sớm, khi còn hai ba tháng. Câu mẫu: “Còn ba tháng nữa, mình lập lịch ôn từ bây giờ, đừng đợi nước đến chân mới nhảy.” Không gửi câu này trong tuần cuối: lúc ấy nó chỉ làm người thi thấy mình đã muộn.
Sáng ngày thi: ba câu cho lời dặn trước cổng trường
Đầu xuôi đuôi lọt. Nghĩa: phần đầu suôn sẻ thì phần sau cũng trôi chảy. Hợp lời dặn trước môn đầu tiên. Câu nhắn mẫu: “Môn Văn sáng nay làm chắc phần đọc hiểu trước, đầu xuôi đuôi lọt con nhé.” Câu thân mật, dùng tốt cho bố mẹ, anh chị.
Thuận buồm xuôi gió. Nghĩa: thuyền có buồm thuận, gió xuôi, đi êm. Lời chúc mọi việc trôi chảy, nhẹ nhàng, ai gửi cũng hợp. Câu nhắn mẫu: “Chúc em hai ngày thi thuận buồm xuôi gió, ra khỏi phòng thi là quên đề cho nhẹ đầu.” Câu này dễ dùng nhưng cũng dễ nhạt; thêm một chi tiết riêng cho người nhận là đủ khác.
Bút sa gà chết. Nghĩa: đã viết ra là thành chuyện thật, không rút lại được. Câu không phải lời chúc, nhưng hợp để nhắc vui chuyện đọc kỹ đề, tô kỹ phiếu trắc nghiệm trước khi viết. Câu mẫu: “Bút sa gà chết, đọc đề hai lần rồi hẵng tô.” Chỉ dùng với người thân, giọng đùa; với người đang căng thẳng, câu có chữ “chết” nên tránh hẳn.
Chúc đỗ: ba câu Hán Việt và hình ảnh quen
Mã đáo thành công. Nghĩa: ngựa vừa đến nơi là thành công, ý chúc vừa bắt tay vào việc đã thắng lợi. Câu chúc phổ biến cho mọi dịp khởi sự, cũng rất hợp kỳ thi. Câu nhắn mẫu: “Chúc cháu mã đáo thành công, thi xong về bà nấu món cháu thích.” Chỗ dễ sai: viết “mã đáo thành công” thành “mả đáo”. Chữ đúng là “mã”, nghĩa là ngựa.
Kim bảng đề danh. Nghĩa: tên được ghi trên bảng vàng, tức thi đỗ. Câu trang trọng, hợp thiệp, lời chúc của thầy cô, của người lớn tuổi. Câu nhắn mẫu: “Thầy chúc các em kim bảng đề danh, và dù kết quả thế nào, các em vẫn là lứa học trò thầy tự hào.” Sắc thái: thiên về kết quả, nên đi kèm một vế ghi nhận công sức để bớt áp lực.
Cá chép vượt Vũ Môn. Hình ảnh lưu truyền: cá chép vượt được cửa Vũ Môn thì hoá rồng, ví người thi đỗ, đổi đời. Hợp chú thích ảnh, thiệp tự làm có hình cá chép, lời chúc thi chuyển cấp. Câu nhắn mẫu: “Chúc chú cá chép nhỏ nhà mình vượt Vũ Môn thật nhẹ nhàng.” Câu mang giọng thân thương, hợp người lớn nói với em nhỏ hơn là bạn bè cùng lứa.
Câu nào hợp kỳ thi nào
Mỗi kỳ thi có không khí riêng. Kỳ thi vào lớp mười của em mười lăm tuổi khác kỳ thi chứng chỉ của người đi làm; câu chúc cũng nên đổi theo.
| Kỳ thi | Câu hợp | Lưu ý về giọng |
|---|---|---|
| Thi vào lớp 10 | Cá chép vượt Vũ Môn; đầu xuôi đuôi lọt | Giọng thân thương, các em còn nhỏ, tránh câu nặng về kết quả |
| Thi tốt nghiệp trung học phổ thông | Thập niên ma nhất kiếm; kim bảng đề danh | Nhắc mười hai năm đã qua, ghi nhận cả chặng dài |
| Thi đánh giá năng lực, thi riêng của trường đại học | Văn ôn võ luyện; thuận buồm xuôi gió | Nhiều đợt thi, nên chúc nhẹ, không coi một đợt là tất cả |
| Thi học sinh giỏi | Mã đáo thành công | Ghi nhận việc được chọn vào đội tuyển trước, kết quả sau |
| Thi chứng chỉ, thi nâng ngạch của người đi làm | Thuận buồm xuôi gió; mã đáo thành công | Giọng đồng nghiệp, ngắn, tránh hình ảnh cá chép hoá rồng |
Người đi làm đi thi thường không muốn bị đối xử như học sinh. Một câu “chúc anh mã đáo thành công, xong đợt này cả phòng đi ăn” vừa đủ, không cần thiệp hay câu Hán Việt dài.
Sau khi thi xong, đang chờ kết quả: nói gì cho đúng lúc
Khoảng thời gian giữa ngày thi cuối và ngày có điểm là lúc lời nói dễ sai nhất. Câu chúc đỗ lúc này không còn tác dụng, vì bài đã nộp; nhắc lại “kim bảng đề danh” chỉ làm người chờ thêm hồi hộp. Câu hỏi “làm bài được không”, “được mấy điểm” lặp đi lặp lại từ họ hàng lại càng nặng.
Điều nên làm là chuyển câu chuyện từ kết quả sang công sức. Một câu như “dù điểm thế nào, bố mẹ thấy con đã ôn rất đều” có sức hơn mọi câu trích. Nếu muốn dùng thành ngữ, chọn câu nói về quá trình, ví dụ nhắc lại “văn ôn võ luyện” theo kiểu ghi nhận: “mấy tháng văn ôn võ luyện của con, bố mẹ đều thấy”.
Nếu kết quả không như mong muốn, nhóm câu an ủi sau khi thi trượt là một bộ khác, giọng khác hẳn, nằm ở bài riêng trong cùng danh mục này. Trong bài này chỉ nhắc một điều: đừng dùng lại câu chúc đỗ đã gửi trước kỳ thi để an ủi, vì người nhận sẽ đọc ra sự đối lập.
Những câu không nên gửi vào đêm trước ngày thi
Có những câu nghe như động viên nhưng thật ra đặt thêm gánh nặng. Tránh các kiểu sau, nhất là trong ba ngày cuối:
- “Được ăn cả, ngã về không.” Câu này biến kỳ thi thành canh bạc, đúng điều người thi đang sợ nhất.
- Câu có so sánh: “Con nhà bác đỗ thủ khoa, con cũng phải cố.” Không có câu trích nào cứu được một lời so sánh.
- Câu nhắc điểm chuẩn, tỷ lệ chọi. Thí sinh biết rõ hơn ai hết; nhắc lại chỉ làm mất ngủ.
- Câu cảnh tỉnh như “khôn ba năm dại một giờ”. Hợp bài văn, không hợp tin nhắn đêm trước giờ thi.
- Chuỗi năm sáu câu Hán Việt liền nhau. Đọc như thiệp in sẵn, người nhận không thấy bạn đang nói với chính họ.
Đêm trước ngày thi, câu tốt nhất thường là câu ngắn và không có chữ “đỗ”, chữ “điểm”: “Ngủ sớm nhé, mai mẹ đưa đi.” Câu trích đẹp để dành cho tin nhắn chúc đỗ hoặc cho tấm thiệp gửi từ tuần trước.
Một cách tự kiểm nhanh trước khi bấm gửi: đọc tin nhắn bằng tâm trạng của người sắp thi, lúc mười giờ đêm, sách vở còn bày trên bàn. Nếu có chữ nào khiến bạn thấy nặng thêm, như “phải”, “nhất định”, “đừng làm bố mẹ thất vọng”, hãy xoá chữ đó. Tin nhắn còn lại có thể rất ngắn, nhưng ngắn mà nhẹ vẫn tốt hơn dài mà nặng.
Gói câu trích thành tin nhắn hai dòng theo người gửi
Một tin nhắn động viên hay thường chỉ hai dòng: dòng đầu là câu trích, dòng sau là chi tiết riêng. Bảng dưới gợi ý cách ghép theo người gửi.
| Người gửi | Câu trích | Dòng thứ hai nên nói gì |
|---|---|---|
| Bố mẹ | Đầu xuôi đuôi lọt; văn ôn võ luyện | Việc đưa đón, bữa sáng, lời trấn an không nhắc kết quả |
| Ông bà | Mã đáo thành công; cá chép vượt Vũ Môn | Món ăn sẽ nấu, lời hẹn gặp sau kỳ thi |
| Thầy cô | Kim bảng đề danh; thập niên ma nhất kiếm | Một điểm mạnh cụ thể của học trò, lời ghi nhận quá trình |
| Anh chị, bạn bè | Thuận buồm xuôi gió; bút sa gà chết | Một kỷ niệm ôn thi chung, một lời rủ đi chơi sau khi thi |
Tin nhắn chúc thi gửi lúc sáu giờ sáng ngày thi thường không được đọc kỹ vì người thi đang vội. Gửi từ tối hôm trước, sau bữa tối, là lúc người nhận có thời gian đọc nhất.
Nếu viết thiệp tay, dòng câu trích nên viết to và đứng riêng một dòng, phần lời riêng viết nhỏ hơn bên dưới. Thiệp thường được giữ lại sau kỳ thi, nên câu trích chọn kỹ một chút: câu chúc đỗ như “kim bảng đề danh” đọc lại sau khi có kết quả tốt thì vui, nhưng đọc lại sau khi trượt thì buồn. Câu nói về quá trình như “thập niên ma nhất kiếm” thì đọc lúc nào cũng ổn.
Câu hỏi thường gặp
“Mã đáo thành công” có dùng để chúc thi được không?
Được. Câu nghĩa là ngựa vừa tới nơi đã thành công, chúc việc vừa bắt đầu đã thuận lợi. Câu vốn dùng cho mọi dịp khởi sự nên hợp cả chúc thi, chúc khai trương, chúc đi công tác.
“Kim bảng đề danh” nghĩa là gì?
Nghĩa là tên được ghi trên bảng vàng, chỉ việc thi đỗ, nhất là đỗ cao. Câu trang trọng, hợp lời chúc của thầy cô, người lớn tuổi hoặc thiệp gửi thí sinh. Nên kèm một câu ghi nhận công sức để lời chúc bớt nặng về kết quả.
Nên nhắn gì cho con trước ngày thi để con không áp lực?
Câu ngắn, nói về sự có mặt của bố mẹ và không nhắc điểm số: ngủ sớm, mai bố mẹ đưa đi, thi xong cả nhà đi ăn. Nếu muốn có câu trích, “đầu xuôi đuôi lọt” hoặc “thuận buồm xuôi gió” là đủ nhẹ.
“Cá chép vượt Vũ Môn” có ý nghĩa gì?
Đây là hình ảnh lưu truyền: cá chép vượt qua cửa Vũ Môn thì hoá rồng, ví người vượt qua kỳ thi lớn để đổi đời. Câu hay dùng trong lời chúc thi chuyển cấp, thi đại học, thường đi với hình cá chép trên thiệp.
Có nên dùng câu “được ăn cả, ngã về không” để khích lệ?
Không nên. Câu này biến kỳ thi thành canh bạc một lần, làm người thi sợ hơn. Muốn khích lệ thì dùng câu nói về quá trình chuẩn bị như “văn ôn võ luyện” hoặc “thập niên ma nhất kiếm”.
Tin nhắn chúc thi nên gửi lúc nào?
Tối hôm trước ngày thi, sau bữa tối, là lúc người nhận có thời gian đọc. Sáng ngày thi chỉ nên nhắn một dòng rất ngắn. Lời chúc dài và thiệp nên gửi trước đó vài ngày để không làm phân tâm.