BatBien.comBất Biến
Câu hay về thời gian và thời cơ

Câu Hán Việt về năm cũ qua năm mới: 11 câu cho tất niên, thiệp đầu năm

Tống cựu nghênh tân, vạn tượng canh tân, thận chung như thuỷ, tuế hàn tri tùng bách: câu cho tiệc tất niên, thiệp đầu năm, kèm nghĩa và câu mẫu.

Vietnamese family seen from behind sweeping a tiled courtyard on the last afternoon of the lunar year, a peach blossom branch by the door, high angle, soft pink and gold light

Mười một câu hợp với dịp chuyển năm là: tống cựu nghênh tân, nhất nguyên phục thuỷ vạn tượng canh tân, năm cùng tháng tận, tháng củ mật, hữu thuỷ hữu chung, thận chung như thuỷ, tuế hàn tri tùng bách, nhất niên chi kế tại ư xuân, cẩu nhật tân nhật nhật tân, bách xích can đầu cánh tiến nhất bộ và đầu xuôi đuôi lọt. Bốn câu đầu tả lúc chuyển giao, ba câu giữa nhìn lại năm cũ, bốn câu cuối mở năm mới.

Các câu này dùng cho lời mở tiệc tất niên, đoạn nhìn lại trong báo cáo cuối năm, thiệp chúc đầu năm gửi đối tác, bài văn tả không khí cuối năm. Bài chỉ đưa câu để chèn và câu văn mẫu, không soạn trọn bài phát biểu; cuối bài có bảng chọn câu cho năm làm ăn thuận lợi và năm khó khăn.

Bốn câu tả lúc chuyển giao

Tống cựu nghênh tân (送舊迎新). Nghĩa: tiễn cái cũ, đón cái mới. Câu quen thuộc nhất cho dịp cuối năm, hợp lời mở tiệc tất niên, chú thích ảnh đêm giao thừa. Câu mẫu: "Tống cựu nghênh tân, cả phòng cùng dọn lại góc làm việc, cất đi những tập hồ sơ đã xong để năm mới bắt đầu gọn gàng." Lưu ý: câu cũng dùng cho dịp tiễn người cũ, đón người mới trong cơ quan; trong trường hợp đó cần tế nhị để người được tiễn không thấy bị coi là "cũ".

Nhất nguyên phục thuỷ, vạn tượng canh tân (一元復始,萬象更新). Nghĩa: một năm lại bắt đầu, muôn vật đổi mới. Câu có nhịp đối đẹp, hợp làm câu đề trên thiệp đầu năm gửi đối tác, câu mở bài phát biểu đầu xuân. Câu mẫu: "Nhất nguyên phục thuỷ, vạn tượng canh tân, kính chúc quý đối tác một năm mới nhiều hợp tác thuận lợi." Câu trang trọng nên hợp thiệp in, thư chính thức; tin nhắn cho bạn bè dùng câu này hơi cứng.

Năm cùng tháng tận. Thành ngữ thuần Việt chỉ những ngày cuối cùng của năm. Câu thường gợi sự bận rộn, tất bật hoặc nỗi lo cuối năm. Hợp với bài văn tả không khí chợ Tết, bài viết về người lao động xa quê. Câu mẫu: "Năm cùng tháng tận, bến xe phía Bắc chật kín người, ai cũng tay xách nách mang mong kịp về nhà trước đêm hai mươi chín."

Tháng củ mật. Cách gọi dân gian cho tháng cuối năm âm lịch, lúc kẻ gian hay hoạt động nên nhà nào cũng phải cẩn thận giữ của. Câu hợp với bài nhắc nhở an ninh khu phố, bài phát biểu của trưởng thôn, tổ dân phố, lời dặn nhân viên giữ tài sản trước kỳ nghỉ. Câu mẫu: "Đang tháng củ mật, các hộ đi về quê ăn Tết nhớ khoá kỹ cửa và báo cho tổ dân phố biết." Câu mang tính nhắc nhở, không dùng trong lời chúc.

Ba câu nhìn lại năm cũ

Hữu thuỷ hữu chung (有始有終). Nghĩa: có đầu có cuối, làm việc gì cũng làm đến nơi đến chốn. Câu hợp với đoạn tổng kết khen một dự án hoàn thành đúng cam kết, hay một tập thể giữ trọn lời hứa đầu năm. Câu mẫu: "Đầu năm hứa trồng ba trăm cây cho sân trường, cuối năm đếm đủ ba trăm, đội tình nguyện đã hữu thuỷ hữu chung."

Thận chung như thuỷ (慎終如始). Câu trong sách Lão Tử, vế sau là "tắc vô bại sự": cẩn trọng lúc cuối như lúc đầu thì không hỏng việc. Câu này hợp đúng những tuần cuối năm, khi mọi người đã mệt và dễ lơi tay. Hợp với lời nhắc trong cuộc họp cuối năm. Câu mẫu: "Còn hai tuần là hết năm, thận chung như thuỷ, đơn hàng cuối cùng cũng cần kiểm kỹ như đơn hàng đầu tiên."

Tuế hàn tri tùng bách (歲寒知松柏). Rút từ câu trong Luận ngữ: năm rét rồi mới biết cây tùng cây bách rụng lá sau cùng. Nghĩa bóng: gặp lúc khó khăn mới thấy ai bền bỉ, trung thành. Câu hợp nhất với bài phát biểu tất niên sau một năm làm ăn khó, để cảm ơn những người đã ở lại. Câu mẫu: "Năm nay nhiều đơn hàng bị huỷ, nhưng tuế hàn tri tùng bách, chính những anh chị em ở lại đã giữ cho xưởng đứng vững." Không dùng câu này trong năm thuận lợi, vì nó ngầm nói có người không trụ được.

Bốn câu mở năm mới

Nhất niên chi kế tại ư xuân (一年之計在於春). Nghĩa: kế hoạch cả năm nằm ở mùa xuân. Vế đi kèm là "nhất nhật chi kế tại ư thần", kế một ngày nằm ở buổi sớm. Câu hợp với buổi họp đầu năm giao chỉ tiêu, bài viết về lập kế hoạch học tập học kỳ hai. Câu mẫu: "Nhất niên chi kế tại ư xuân, tuần đầu sau Tết mỗi bạn hãy viết ra ba mục tiêu cho học kỳ hai và dán ở góc học tập."

Cẩu nhật tân, nhật nhật tân, hựu nhật tân (苟日新,日日新,又日新). Câu trong sách Đại học, ghi là lời khắc trên chậu tắm của vua Thang. Nghĩa: nếu một ngày đổi mới được, thì ngày ngày đổi mới, lại đổi mới thêm. Câu hợp với bài nói về tinh thần đổi mới, học hỏi không ngừng. Câu mẫu: "Cẩu nhật tân, nhật nhật tân, mỗi tuần cả nhóm học thêm một công cụ mới, cuối năm nhìn lại đã thấy khác hẳn."

Bách xích can đầu, cánh tiến nhất bộ (百尺竿頭,更進一步). Nghĩa: đã ở đầu ngọn sào trăm thước vẫn tiến thêm một bước. Nghĩa bóng: đã đạt thành tích cao vẫn cố vượt lên. Câu hợp với bài phát biểu đầu năm sau một năm thành công. Câu mẫu: "Năm qua lớp đã đứng đầu khối về phong trào, năm nay bách xích can đầu, cánh tiến nhất bộ, đặt mục tiêu có thêm giải học sinh giỏi." Không dùng sau năm khó, vì người nghe chưa thấy mình đang ở đầu ngọn sào nào. Câu cũng hợp lời thầy cô dặn học sinh giỏi đừng tự mãn sau một kỳ thi đạt giải.

Đầu xuôi đuôi lọt. Thành ngữ thuần Việt: phần đầu suôn sẻ thì phần sau cũng trót lọt. Câu hợp với lời chúc khai xuân, mở hàng, ngày đi làm đầu năm. Câu mẫu: "Đơn hàng đầu năm đã giao đúng hẹn, đầu xuôi đuôi lọt, mong cả năm cũng thuận như vậy." Giọng đời thường, vui, hợp tin nhắn và lời nói hơn văn bản chính thức, nhất là lời chủ cửa hàng nói với nhân viên trong buổi mở hàng đầu năm.

Năm thuận lợi hay năm khó: chọn câu nào

Câu đúng nghĩa nhưng sai không khí sẽ làm bài phát biểu tất niên lạc giọng. Bảng dưới chia theo tình hình năm cũ.

Tình hình năm cũCâu nhìn lạiCâu mở năm mớiNên tránh
Thuận lợi, vượt chỉ tiêuHữu thuỷ hữu chungBách xích can đầu, cánh tiến nhất bộTuế hàn tri tùng bách
Khó khăn, nhiều người nghỉTuế hàn tri tùng báchNhất nguyên phục thuỷ, vạn tượng canh tânBách xích can đầu
Bình thường, không nổi bậtThận chung như thuỷNhất niên chi kế tại ư xuânCâu khen quá đà
Vừa đổi mới cách làmTống cựu nghênh tânCẩu nhật tân, nhật nhật tânCâu hoài cổ
Dịp đầu năm ở khu dân cưNăm cùng tháng tậnĐầu xuôi đuôi lọtCâu Hán Việt dài

Năm khó là lúc câu trích cần cẩn trọng nhất. Người nghe đang mệt, nghe câu hào hùng dễ thấy xa rời; một câu ghi nhận sự bền bỉ của họ có tác dụng hơn mọi câu chúc.

Gắn câu trích với số liệu tổng kết

Báo cáo cuối năm thường khô vì toàn số. Một câu trích đặt đúng chỗ giúp con số có nghĩa, nhưng chỉ khi làm theo thứ tự này:

  1. Chọn một con số đáng nói nhất của năm, không phải số đẹp nhất mà là số kể được câu chuyện, ví dụ số khách quay lại chứ không phải tổng doanh thu.
  2. Đặt câu trích ngay trước hoặc ngay sau con số, để câu trích giải thích ý nghĩa của nó: "Hữu thuỷ hữu chung: mười hai cam kết đầu năm, cả mười hai đã xong."
  3. Gọi tên người hoặc nhóm làm nên con số đó; câu trích khen chung chung mà không có tên thì người nghe không thấy mình trong đó.
  4. Chỉ dùng một câu trích cho phần nhìn lại và một câu cho phần năm mới. Cả bài báo cáo không nên quá hai câu.

Cái không cần làm: in chữ Hán lên trang chiếu. Người dự họp không đọc được thì chữ Hán chỉ là hoạ tiết, còn phiên âm kèm một dòng nghĩa thì ai cũng theo kịp.

Lỗi hay gặp trong lời tất niên và thiệp đầu năm

Dịp chuyển năm là lúc nhiều người cùng viết thiệp, cùng soạn lời chúc trong thời gian ngắn, nên lỗi thường lặp lại theo vài kiểu.

  • Thiệp gửi đối tác chép y một câu cho mọi người. Nhất nguyên phục thuỷ, vạn tượng canh tân in sẵn thì không sao, nhưng nên thêm một dòng viết tay nhắc đến việc đã làm chung trong năm.
  • Dùng câu tổng kết hào hùng khi kết quả không tốt. Người nghe biết rõ năm qua ra sao; câu trích lệch thực tế làm cả bài phát biểu mất tin.
  • Nhầm năm âm và năm dương. Năm cùng tháng tận, tháng củ mật là cách nói theo âm lịch, dùng cho dịp Tết; tiệc tổng kết cuối tháng mười hai dương lịch thì nên dùng câu chung hơn như tống cựu nghênh tân.
  • Viết sai câu dài. "Bách xích can đầu" hay bị viết thành "bách thước can đầu"; "vạn tượng canh tân" thành "vạn tượng cánh tân". Câu dài thì chép từ nguồn đáng tin và đọc lại từng chữ.
  • Chúc quá nhiều thứ trong một câu. An khang, thịnh vượng, vạn sự như ý, tiền vào như nước trong cùng một dòng thì không lời nào được nghe rõ.

Một nguyên tắc dễ nhớ: câu trích dùng để nói điều đúng với năm vừa qua của chính người nghe. Câu nào đẹp mà không đúng với họ thì để dành cho dịp khác.

Câu hỏi thường gặp

Câu Hán Việt nào hợp để mở tiệc tất niên?

Tống cựu nghênh tân là câu dễ dùng nhất, nghĩa là tiễn cũ đón mới. Nếu năm làm ăn khó, dùng tuế hàn tri tùng bách để cảm ơn những người đã ở lại; năm thuận lợi thì dùng hữu thuỷ hữu chung.

Nhất nguyên phục thuỷ vạn tượng canh tân nghĩa là gì?

Câu nghĩa là một năm lại bắt đầu, muôn vật đổi mới. Câu có nhịp đối đẹp và giọng trang trọng, hợp làm câu đề trên thiệp đầu năm gửi đối tác hoặc câu mở bài phát biểu đầu xuân.

Tháng củ mật là tháng nào?

Đây là cách gọi dân gian cho tháng cuối năm âm lịch, lúc kẻ gian hay hoạt động nên phải cẩn thận giữ của. Câu dùng để nhắc nhở an ninh, không dùng trong lời chúc.

Tuế hàn tri tùng bách dùng khi nào thì hợp?

Câu hợp với bài phát biểu sau một năm khó khăn, để ghi nhận những người bền bỉ ở lại. Trong năm thuận lợi không nên dùng, vì câu ngầm nói có người đã không trụ được qua lúc khó.

Thận chung như thuỷ có ý nghĩa gì với công việc cuối năm?

Câu nghĩa là cẩn trọng lúc cuối như lúc đầu thì không hỏng việc. Những tuần cuối năm mọi người dễ mệt và lơi tay, nên câu hợp làm lời nhắc trong cuộc họp hoặc thông báo nội bộ.

Một bài báo cáo tổng kết năm nên có mấy câu trích?

Không nên quá hai câu: một câu cho phần nhìn lại năm cũ và một câu cho phần mở năm mới. Mỗi câu nên đặt cạnh một con số hoặc một việc cụ thể để câu trích có chỗ bám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138