BatBien.comBất Biến
Câu hay về quê hương, đất nước, thiên nhiên

Câu Hán Việt về non sông đất nước: 10 câu cho bài văn và lời phát biểu

Mười câu về non sông đất nước: giang sơn cẩm tú, giang sơn như hoạ, rừng vàng biển bạc, con Rồng cháu Tiên, đồng bào, ca dao nhiễu điều, kèm nghĩa và câu mẫu.

Wide view of terraced rice fields curving down a misty mountain valley at sunrise, a small figure in a conical hat far below, high angle, soft green and gold

Mười câu nói về non sông đất nước dùng chắc tay nhất cho bài văn và lời phát biểu là: “giang sơn cẩm tú”, “non sông gấm vóc”, “giang sơn như hoạ”, “sơn thanh thuỷ tú”, “non xanh nước biếc”, “rừng vàng biển bạc”, “con Rồng cháu Tiên”, “đồng bào”, ca dao “nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng” và “bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”. Năm câu đầu tả vẻ đẹp đất đai, một câu nói của cải, bốn câu cuối nói con người cùng một gốc.

Chia như vậy để bạn chọn đúng ý mình định nói: khen cảnh đẹp thì dùng nhóm đầu, nói tài nguyên thì một câu là đủ, nói tình đoàn kết thì dùng nhóm cuối. Lỗi thường gặp nhất ở đề văn về tình yêu đất nước là trộn cả mười câu vào một đoạn, khiến bài đọc như khẩu hiệu thay vì như lời của một người thật.

Năm câu tả vẻ đẹp non sông: khác nhau ở đâu

Năm câu này nghe na ná nhau, nhưng mỗi câu nhấn một nét riêng. Biết nét riêng thì đặt câu nào vào chỗ nào sẽ đỡ lăn tăn.

CâuNghĩa đenNét nhấnHợp nhất cho
Giang sơn cẩm túSông núi như gấm thêuRực rỡ, nhiều màuLời phát biểu trang trọng, tiêu đề phóng sự ảnh
Non sông gấm vócNúi sông như gấm như vócQuý giá, đáng giữ gìnBài văn học sinh, lời dẫn chương trình
Giang sơn như hoạSông núi đẹp như tranhVẻ đẹp nhìn thấy trước mắtChú thích ảnh phong cảnh rộng
Sơn thanh thuỷ túNúi xanh, nước đẹpTrong trẻo, thanh nhãGiới thiệu một vùng quê, một khu du lịch sinh thái
Non xanh nước biếcNúi xanh, nước biếcMàu sắc tươi mátBài văn tả cảnh, thiệp, bài đăng

Điểm cần nhớ: “giang sơn cẩm tú” và “non sông gấm vóc” là hai cách nói cùng hình ảnh, một bên Hán Việt, một bên thuần Việt. Trong cùng một đoạn văn chỉ nên chọn một. “Sơn thanh thuỷ tú” và “non xanh nước biếc” cũng là một cặp như thế.

Câu mẫu cho cả nhóm: “Đứng trên đèo nhìn xuống thung lũng ruộng bậc thang mùa nước đổ, em mới hiểu vì sao người xưa gọi đất mình là non sông gấm vóc.” Câu đặt hình ảnh trước, câu trích sau, nên câu trích có chỗ dựa.

Nếu bạn viết lời dẫn chương trình cho một buổi lễ ở trường, “non sông gấm vóc” đọc lên trôi và dễ nghe hơn “giang sơn cẩm tú”, vì toàn chữ thuần Việt. Ngược lại, khi đặt tiêu đề cho một bộ ảnh hay một tấm phông sân khấu, bốn chữ Hán Việt gọn và có vẻ trang trọng hơn. Chọn theo tai người nghe hay mắt người đọc, không chọn theo câu nào nghe kêu hơn.

Giang sơn như hoạ: câu mượn từ thơ Tống, dùng cho ảnh và bài đăng

Giang sơn như hoạ nghĩa là sông núi đẹp như bức tranh. Cụm này có trong bài từ Niệm nô kiều – Xích Bích hoài cổ của Tô Thức, và từ lâu đã thành cụm quen trong tiếng Việt. Khác với “giang sơn cẩm tú” thiên về sự quý giá, “giang sơn như hoạ” nói thẳng vào cảm giác của người đứng nhìn: cảnh đẹp đến mức tưởng như ai vẽ ra.

Vì thế câu này hợp nhất cho chú thích một tấm ảnh phong cảnh rộng, cho lời giới thiệu ở đầu một phóng sự du lịch, cho dòng mở bài văn tả cảnh. Câu mẫu: “Thuyền ra giữa vịnh lúc sương vừa tan, hai bên vách đá như hai tấm bình phong, giang sơn như hoạ không còn là câu chữ trong sách.”

Chỗ dễ sai: dùng câu này cho cảnh nhỏ, cận cảnh như một khóm hoa hay một góc vườn. Chữ “giang sơn” là sông núi, phải là cảnh có tầm vóc. Một góc vườn đẹp thì nói “đẹp như tranh” là vừa. Chỗ thứ hai là viết “giang sơn như hoa” do gõ thiếu dấu; “hoạ” là vẽ, là tranh, còn “hoa” làm câu mất nghĩa. Trong bài văn nghị luận, câu này nên đứng ở mở bài, vì phần thân bài cần lý lẽ hơn là hình ảnh.

Rừng vàng biển bạc: câu hay biến thành khẩu hiệu

Rừng vàng biển bạc nghĩa là rừng quý như vàng, biển quý như bạc: đất nước có tài nguyên phong phú. Câu này quen đến mức học sinh hay đặt vào mọi bài văn về quê hương, và chính vì quen nên nó dễ thành câu sáo.

Để câu có trọng lượng, bạn cần đặt nó cạnh một chi tiết cụ thể của vùng mình viết: cánh rừng ngập mặn ở Cà Mau, những mẻ cá ở Khánh Hoà, rừng thông ở Lâm Đồng. Câu mẫu: “Ông ngoại em làm nghề biển cả đời, ông bảo rừng vàng biển bạc là thật, nhưng chỉ còn bạc khi người ta biết chừa lại cá con.” Câu mẫu này còn làm được một việc nữa: đưa câu trích từ lời khen sang lời nhắc giữ gìn, đúng tinh thần của đề nghị luận về môi trường.

Chỗ không nên dùng: bài phát biểu về một dự án khai thác. Đặt “rừng vàng biển bạc” cạnh chuyện khai thác dễ bị người nghe hiểu là cổ vũ tận thu. Chỗ hợp nhất là bài văn về bảo vệ tài nguyên, lời mở buổi trồng cây đầu năm, chú thích ảnh một cánh rừng nguyên sinh.

Con Rồng cháu Tiên và đồng bào: câu về người chung một gốc

“Con Rồng cháu Tiên”. Gắn với truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ mà học sinh đều đã học. Nghĩa bóng: người Việt cùng chung một nguồn gốc. Hợp lời mở buổi gặp mặt kiều bào, bài văn về truyền thống dân tộc, lời dẫn chương trình ngày hội văn hoá. Câu mẫu: “Dù nói giọng Bắc, giọng Trung hay giọng Nam, chúng ta đều là con Rồng cháu Tiên ngồi chung một mái nhà hôm nay.”

“Đồng bào”. Nghĩa đen là cùng một bọc, gợi lại chuyện bọc trăm trứng trong truyền thuyết; nghĩa thường dùng là người cùng một nước. Từ này trang trọng, hợp lời kêu gọi quyên góp, bài văn nghị luận về lòng nhân ái. Câu mẫu: “Mỗi chuyến xe chở hàng cứu trợ ra miền Trung mùa lũ là một lần chúng ta nhớ ra hai chữ đồng bào nghĩa là gì.” Chỗ hay sai là dùng “đồng bào” để chỉ người cùng một xã, cùng một trường; khi đó nên nói “đồng hương” hoặc “bạn cùng quê”.

Một lưu ý chung cho nhóm này. Hai câu này mang tầm cả dân tộc, nên đặt vào bài đăng chuyện vặt hằng ngày sẽ nghe quá lời. Bạn giữ chúng cho dịp đủ lớn: một đợt quyên góp, một buổi lễ, một bài văn chính thức.

Hai câu ca dao về thương nhau trong một nước

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng”. Nghĩa đen: tấm nhiễu đỏ phủ lên giá gương để giữ cho gương khỏi bụi. Nghĩa bóng: người cùng một nước phải che chở cho nhau. Hợp lời kêu gọi ủng hộ vùng thiên tai, bài văn nghị luận về tinh thần tương thân tương ái. Câu mẫu: “Câu ca dao nhiễu điều phủ lấy giá gương không cần giảng giải khi cả lớp cùng góp tiền tiêu vặt gửi các bạn vùng lũ.” Đừng viết “nhiễu điều phủ lấy giá vương” hay “giá giương”; chữ đúng là “giá gương”.

“Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”. Nghĩa đen: bầu và bí là hai loại cây khác nhau nhưng leo chung một giàn. Nghĩa bóng: người khác hoàn cảnh, khác vùng miền vẫn sống chung một mảnh đất nên phải thương nhau. Câu này mềm hơn câu nhiễu điều, hợp lời phát biểu ở trường có nhiều học sinh từ các tỉnh khác đến, hợp bài văn về tình đoàn kết. Câu mẫu: “Lớp em có bạn từ Sơn La, có bạn từ Cà Mau, cô chủ nhiệm hay nhắc câu bầu ơi thương lấy bí cùng mỗi khi lớp có chuyện giận nhau.”

Chọn câu nào. Nói chuyện giúp đỡ khi khó khăn thì câu nhiễu điều mạnh hơn; nói chuyện sống chung hoà thuận giữa những người khác nhau thì câu bầu bí đúng ý hơn.

Đặt câu vào bài văn nghị luận về tình yêu đất nước

Đề văn dạng này thường cho từ 400 đến 600 chữ. Dưới đây là cách đặt câu trích theo từng phần, mỗi phần chỉ một câu.

  1. Mở bài: một câu tả cảnh từ nhóm đầu, ví dụ “non sông gấm vóc”, nối ngay với một hình ảnh bạn từng thấy tận mắt.
  2. Thân bài phần một (vẻ đẹp và tài nguyên): “rừng vàng biển bạc” đi kèm một ví dụ địa phương có thật.
  3. Thân bài phần hai (con người): “con Rồng cháu Tiên” hoặc “đồng bào”, kèm một việc làm cụ thể như quyên góp, cứu trợ.
  4. Thân bài phần ba (trách nhiệm): ca dao nhiễu điều hoặc bầu bí, nói việc học sinh làm được.
  5. Kết bài: không thêm câu trích mới, quay lại hình ảnh ở mở bài.

Tổng cộng tối đa bốn câu trích trong bài 600 chữ là vừa. Nếu bài ngắn hơn 400 chữ, chỉ giữ câu ở mở bài và một câu ca dao ở thân bài. Giám khảo chấm theo lý lẽ và dẫn chứng; câu trích chỉ cộng điểm khi đứng đúng chỗ.

Lỗi hay gặp với nhóm câu non sông

Những lỗi dưới đây gặp nhiều trong bài làm của học sinh và trong lời dẫn chương trình các buổi lễ.

  • Dùng liền ba cụm “giang sơn cẩm tú, non sông gấm vóc, non xanh nước biếc” trong một câu: lặp nghĩa, nghe như liệt kê.
  • Dùng “giang sơn như hoạ” cho một cảnh nhỏ: câu đòi cảnh có núi có sông.
  • Viết “rừng vàng biển bạc” mà không kèm một chi tiết nào: câu thành sáo.
  • Gọi người cùng xã là “đồng bào”: nghĩa quá rộng, nên dùng “đồng hương”.
  • Viết sai “nhiễu điều phủ lấy giá vương”: chữ đúng là “giá gương”.
  • Đặt câu “con Rồng cháu Tiên” vào bài đăng chuyện thường ngày: câu có tầm cả dân tộc, đặt vào chuyện nhỏ nghe như đùa.

Cách tự kiểm nhanh: đọc đoạn văn mà che câu trích đi. Nếu đoạn vẫn đủ ý và có hình ảnh riêng, câu trích đang làm tốt việc của nó. Nếu che đi mà đoạn trống rỗng, bạn đang dựa vào câu trích quá nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Giang sơn cẩm tú và non sông gấm vóc có khác nhau không?

Gần như cùng nghĩa: sông núi đẹp và quý như gấm thêu. Giang sơn cẩm tú là dạng Hán Việt, trang trọng hơn; non sông gấm vóc là dạng thuần Việt, gần gũi hơn. Trong một đoạn văn chỉ nên chọn một trong hai.

Giang sơn như hoạ có xuất xứ từ đâu?

Cụm này có trong bài từ Niệm nô kiều – Xích Bích hoài cổ của Tô Thức thời Tống, nghĩa là sông núi đẹp như tranh. Khi dùng trong bài văn, bạn không cần ghi xuất xứ, chỉ cần đặt cạnh một cảnh rộng có núi có sông.

Đồng bào nghĩa là gì?

Nghĩa đen là cùng một bọc, gợi lại truyền thuyết bọc trăm trứng của Âu Cơ; nghĩa thường dùng là người cùng một nước. Người cùng quê, cùng xã thì gọi là đồng hương chứ không gọi đồng bào.

Bài văn 600 chữ về tình yêu đất nước nên trích mấy câu?

Tối đa bốn câu, mỗi phần một câu: mở bài một câu tả cảnh, thân bài hai hoặc ba câu theo từng ý, kết bài không thêm câu mới. Trích nhiều hơn làm bài đọc như danh sách khẩu hiệu.

Câu nhiễu điều phủ lấy giá gương nên dùng khi nào?

Hợp nhất khi nói chuyện giúp đỡ nhau lúc khó khăn: quyên góp cho vùng thiên tai, lời kêu gọi ủng hộ, bài văn về tinh thần tương thân tương ái. Nói chuyện sống chung hoà thuận thì câu bầu bí đúng ý hơn.

Có nên dùng rừng vàng biển bạc trong bài phát biểu về khai thác tài nguyên không?

Không nên, vì người nghe dễ hiểu câu này như lời cổ vũ khai thác. Câu hợp hơn với bài viết về giữ gìn rừng, biển, lời mở buổi trồng cây hay chú thích ảnh một vùng thiên nhiên còn nguyên vẹn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138