BatBien.comBất Biến
Câu hay về ứng xử và đạo lý

Câu nói hay về bao dung, tha thứ: 9 câu kèm nghĩa và câu mẫu

9 câu về bao dung và tha thứ: hải nạp bách xuyên, chín bỏ làm mười, đánh kẻ chạy đi không ai đánh người chạy lại… kèm câu mẫu và ranh giới với dễ dãi.

Wide river mouth meeting the sea at dusk, small fishing boats resting on calm water, a lone figure on the shore seen from far behind, soft violet and gold sky

Câu Hán Việt hay nhất về bao dung là “hải nạp bách xuyên, hữu dung nãi đại”: biển chứa trăm sông, có bao dung mới thành lớn; câu thuần Việt dùng nhiều nhất là “chín bỏ làm mười” và “đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại”. Muốn nói lý do nên tha thứ, dùng “nhân vô thập toàn” (người không ai hoàn hảo) hoặc “sông có khúc, người có lúc”.

Tha thứ là chủ đề dễ viết thành lời khuyên nhẹ tênh, kiểu “hãy bỏ qua cho nhau”. Bài này xếp 9 câu theo ba câu hỏi người viết thật sự cần trả lời: vì sao nên tha thứ, tha thứ cho ai, và khi nào bao dung đã thành dễ dãi. Mỗi câu có câu mẫu tự viết; có thêm hai câu trái nghĩa để làm đoạn phản đề.

Vì sao nên bao dung: ba câu

Hải nạp bách xuyên, hữu dung nãi đại. Biển nhận trăm dòng sông, có lòng chứa đựng mới thành to lớn. Câu thường được viết thành câu đối treo trong phòng làm việc, phòng khách. Dùng cho bài nghị luận về lòng khoan dung, bài phát biểu của người đứng đầu một tập thể đông người. Câu mẫu: Một tập thể năm mươi người thì có năm mươi tính khác nhau; hải nạp bách xuyên, người dẫn dắt phải đủ rộng để chứa hết. Câu trang trọng; đặt vào tin nhắn làm lành với bạn thân sẽ nghe gượng.

Nhân vô thập toàn. Người không ai mười phân vẹn mười. Ai cũng có lỗi, nên bớt khắt khe với lỗi của người khác. Dùng trong lời an ủi người vừa mắc lỗi, đoạn giải thích trong bài nghị luận. Câu mẫu: Bạn quên sinh nhật em năm nay, nhưng nhân vô thập toàn, bạn ấy đã nhớ suốt sáu năm trước. Đừng dùng để bao biện cho lỗi của chính mình; “nhân vô thập toàn mà” nói sau khi mình làm sai là đẩy lỗi đi.

Sông có khúc, người có lúc. Dòng sông có khúc thẳng khúc quanh, đời người có lúc hay lúc dở. Nhắc nhìn người bằng cả quãng dài, không bằng một lần sai. Dùng cho lời động viên, lời khuyên khi muốn bỏ qua một lần lỡ của người thân. Câu mẫu: Anh trai từng làm cả nhà buồn vì bỏ học giữa chừng, nhưng sông có khúc người có lúc, giờ anh đã có nghề vững. Câu cũng dùng được để tự an ủi, nên rất hợp với bài đăng cá nhân.

Cách tha thứ: ba câu

Chín bỏ làm mười. Chín mà coi như mười, bỏ qua phần thiếu sót nhỏ. Rộng lượng trong chuyện vặt. Dùng trong gia đình, giữa hàng xóm, đồng nghiệp. Câu mẫu: Người thợ làm chậm mất hai ngày nhưng làm kỹ, bố bảo thôi chín bỏ làm mười, đừng trừ tiền. Câu chỉ hợp với lỗi nhỏ; đem dùng cho lỗi nghiêm trọng là coi nhẹ chuyện đáng phải nói. Người nói câu này nên là người chịu thiệt, không phải người gây lỗi; tự bảo người khác “chín bỏ làm mười cho em” nghe như mặc cả.

Đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại. Người bỏ đi thì còn bị đuổi đánh, người quay lại nhận lỗi thì không ai nỡ đánh. Khuyên đón nhận người biết sai mà quay về. Dùng cho lời khuyên cha mẹ có con lầm lỡ, bài văn về tha thứ. Câu mẫu: Bạn ấy đã đến tận nhà xin lỗi, đánh kẻ chạy đi chứ không ai đánh người chạy lại, mình bỏ qua đi. Câu nhấn vào việc người kia đã chủ động quay lại; nếu họ chưa nhận lỗi, câu không đứng được. Câu cũng là lời nhắc ngược cho người có lỗi: muốn được tha thứ thì phải bước tới trước, đừng chờ người bị tổn thương tìm đến mình.

Tha thứ không thay đổi quá khứ, nhưng mở rộng tương lai. Câu lưu truyền, không rõ tác giả. Ý nói tha thứ không xoá được chuyện đã xảy ra, nhưng giúp người tha thứ đi tiếp nhẹ nhàng hơn. Dùng cho bài đăng, chú thích ảnh, đoạn kết bài văn. Câu mẫu: Em không quên được những lời bạn từng nói, nhưng tha thứ không thay đổi quá khứ, nó chỉ để em không phải mang chuyện ấy theo mãi. Trên mạng câu này bị gán cho nhiều người; ghi “có câu nói” là an toàn.

Hai câu trái nghĩa và một câu cảnh tỉnh để làm đoạn phản đề

Ăn miếng trả miếng. Bị làm hại thì trả lại đúng như vậy. Lối ứng xử ngược với bao dung. Câu mẫu: Hai nhóm bạn ăn miếng trả miếng trên mạng suốt một tuần, đến khi cô chủ nhiệm can thiệp thì chẳng ai nhớ chuyện bắt đầu từ đâu. Hợp để mô tả, đừng dùng như lời khuyên.

Bới lông tìm vết. Cố tìm lỗi nhỏ của người khác. Trái với chín bỏ làm mười. Câu mẫu: Thay vì bới lông tìm vết trong bài thuyết trình của nhóm khác, hãy hỏi họ một câu thật sự muốn biết. Sắc thái chê rõ; dùng chung, không nhắm tên ai.

Oan oan tương báo hà thời liễu. Oán thù báo qua báo lại, bao giờ mới dứt. Câu lưu truyền, hay xuất hiện trong truyện và phim cổ trang. Câu mẫu: Chuyện hai nhà tranh nhau lối đi kéo đến đời con cháu, đúng là oan oan tương báo hà thời liễu. Viết đúng “hà thời liễu” (bao giờ dứt); nhiều người chép nhầm thành “hà thời liểu”.

Bao dung hay dễ dãi: bảng ranh giới

Đoạn đáng giá nhất của một bài nghị luận về tha thứ là chỉ ra lúc nào bao dung không còn là đức tính. Bảng dưới gợi ý cách phân biệt:

Tình huốngBao dungDễ dãi
Bạn đến muộn một lầnBỏ qua, không nhắc lại(không áp dụng)
Bạn mượn tiền nhiều lần không trảTha thứ trong lòng nhưng nói rõ sẽ không cho mượn nữaTiếp tục cho mượn vì “nhân vô thập toàn”
Đồng nghiệp làm sai rồi nhận lỗiĐánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lạiKhông góp ý gì để họ lặp lại
Người làm hại người khác, chưa hề nhận lỗiKhông cần thù hằn, nhưng để đúng người đúng việc xử lýKhuyên nạn nhân “thôi bỏ qua đi”

Câu chốt dùng được cho đoạn này: Tha thứ là buông cơn giận trong lòng mình, không phải là xoá trách nhiệm của người làm sai. Đây là ý giúp bài văn về tha thứ thoát khỏi giọng khuyên răn một chiều.

Một điều cần tránh: đừng dùng các câu về bao dung để khuyên người bị bắt nạt, bị bạo lực. Với họ, việc cần làm trước là an toàn, sau mới đến chuyện tha thứ hay không, và đó là quyền của họ.

Chèn câu về tha thứ vào thư làm lành, bài đăng

Ngoài bài văn, nhóm câu này dùng nhiều trong tin nhắn làm lành và bài đăng sau một mâu thuẫn. Cách viết cho tự nhiên:

  1. Nói điều cụ thể đã xảy ra, bằng giọng của mình, không trích dẫn gì.
  2. Nhận phần của mình trước, kể cả khi phần ấy nhỏ.
  3. Nếu dùng câu trích, chọn câu thân mật như “sông có khúc, người có lúc”, tránh câu Hán Việt trang trọng.
  4. Không dùng câu nói về lỗi của người kia, như “chín bỏ làm mười”, vì nó ngầm nói họ sai chín phần.
  5. Kết bằng một đề nghị cụ thể: gặp nhau cuối tuần, cùng làm lại bài nhóm.

Bài đăng công khai về chuyện tha thứ cho ai đó nên cân nhắc kỹ: tuyên bố “mình đã tha thứ” trước đông người đôi khi lại là cách nhắc lỗi của họ thêm một lần nữa.

Với tin nhắn riêng, ngắn là tốt: ba bốn câu, một câu trích nếu thật sự hợp. Người nhận cần thấy bạn muốn làm lành, không cần thấy bạn thuộc nhiều tục ngữ. Đọc lại một lần trước khi gửi, gạch bỏ mọi chữ “nhưng” đứng sau lời xin lỗi.

Tình huống mẫu: bài nghị luận lớp 9 về lòng khoan dung

Giả sử đề là “Suy nghĩ của em về lòng khoan dung trong cuộc sống”. Phần lớn bài làm sẽ mở bằng “Ông cha ta có câu…” rồi kể chuyện một người tha thứ cho kẻ đã hại mình. Bài như vậy không sai, nhưng giống hàng chục bài khác.

Một hướng có ý riêng: mở bằng chuyện nhỏ trong lớp, ví dụ một bạn làm rơi hộp màu của bạn khác ngay trước giờ thi vẽ. Đưa câu “chín bỏ làm mười” vào đúng lúc bạn kia chọn không trách. Đoạn giải thích dùng “hải nạp bách xuyên, hữu dung nãi đại” để nói rằng khoan dung làm con người lớn lên, chứ không chỉ làm người kia dễ chịu. Đoạn bàn luận dùng “đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại” để nói về vai trò của người có lỗi: muốn được tha thứ thì phải quay lại.

Đoạn phản đề dùng bảng ranh giới ở trên: khoan dung không phải để người khác lặp lại lỗi. Kết bài bằng việc em sẽ làm, ví dụ lần tới bạn mượn đồ làm hỏng, em sẽ nói rõ cảm nhận của mình rồi bỏ qua, không để bụng nhiều ngày. Cả bài dùng ba câu trích, mỗi câu gắn với một chi tiết, không câu nào đứng trơ.

Chọn câu theo giọng

Cùng chủ đề tha thứ, mỗi chỗ dùng cần một mức trang trọng khác nhau:

  • Trang trọng (bài phát biểu, câu đối, bài nghị luận): hải nạp bách xuyên, hữu dung nãi đại; nhân vô thập toàn.
  • Chuẩn mực, ai đọc cũng hiểu: đánh kẻ chạy đi, không ai đánh người chạy lại; sông có khúc, người có lúc.
  • Thân mật (tin nhắn, lời khuyên trong nhà): chín bỏ làm mười; sông có khúc, người có lúc.
  • Bài đăng cá nhân: câu lưu truyền về tha thứ và tương lai, hoặc một câu thuần Việt kèm chuyện thật.
  • Không dùng: “oan oan tương báo hà thời liễu” trong tin nhắn làm lành; câu nghe như phim cổ trang, dễ làm người nhận bật cười sai lúc.

Nếu phân vân giữa hai câu, chọn câu mà người nhận dễ hiểu hơn. Câu bao dung mà người nghe phải hỏi lại nghĩa thì đã mất nửa phần ấm áp.

Câu hỏi thường gặp

Hải nạp bách xuyên hữu dung nãi đại nghĩa là gì?

Câu nghĩa là biển chứa được trăm dòng sông, có lòng bao dung mới thành lớn. Câu trang trọng, hay viết thành câu đối hoặc dùng trong bài phát biểu, bài nghị luận về lòng khoan dung.

Đánh kẻ chạy đi không ai đánh người chạy lại có ý nghĩa gì?

Câu nói người bỏ đi thì còn bị đuổi theo, người quay lại nhận lỗi thì không ai nỡ trách phạt. Ý khuyên đón nhận người biết sai mà quay về. Câu chỉ đứng được khi người kia đã chủ động nhận lỗi.

Nhân vô thập toàn có dùng để bào chữa cho mình được không?

Không nên. Câu dùng để bớt khắt khe với lỗi của người khác. Tự nói “nhân vô thập toàn” sau khi mình làm sai nghe như né trách nhiệm; khi mình sai, nhận lỗi và sửa mới đúng tinh thần câu.

Bao dung và dễ dãi khác nhau ở đâu?

Bao dung là bỏ qua lỗi nhỏ, đón nhận người biết sai và buông cơn giận trong lòng. Dễ dãi là để người khác lặp lại lỗi mà không nói gì, hoặc khuyên nạn nhân bỏ qua khi người làm hại chưa hề nhận lỗi.

Oan oan tương báo hà thời liễu nghĩa là gì?

Câu nghĩa là oán thù báo qua báo lại thì bao giờ mới dứt. Câu hợp để làm đoạn phản đề trong bài về tha thứ, chỉ ra vòng trả đũa không có điểm dừng nếu không ai chịu lùi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138