BatBien.comBất Biến
Câu hay về thời gian và thời cơ

Câu nói hay về quý trọng thời gian: 10 câu Hán Việt, tục ngữ chống trì hoãn

Nhất thốn quang âm nhất thốn kim, kim nhật sự kim nhật tất, nước đến chân mới nhảy: 10 câu khuyên quý thời gian kèm câu mẫu cho bài nghị luận.

Teenage Vietnamese student seen from behind at a cluttered desk late at night, desk lamp glowing, an old brass hourglass beside empty notebooks, side angle, amber light

Mười câu hợp nhất để viết về quý trọng thời gian và chống trì hoãn là: nhất thốn quang âm nhất thốn kim, thốn kim nan mãi thốn quang âm, kim nhật sự kim nhật tất, minh nhật phục minh nhật, việc hôm nay chớ để ngày mai, nước đến chân mới nhảy, lâm trận ma thương, thời giờ là vàng bạc, thời gian đã mất không tìm lại được và đêm dài lắm mộng. Ba câu đầu nói giá trị của thời gian, các câu sau chê thói để dồn.

Đây là đề nghị luận quen thuộc ở lớp 8, lớp 9 và các bài phát biểu đầu năm học, nên người chấm đã đọc những câu này hàng trăm lần. Phần dưới chỉ ra mỗi câu dùng ở đoạn nào thì có sức nặng, câu văn mẫu đặt sẵn và cách tránh để bài thành một chuỗi khẩu hiệu.

Vì sao bài về quý thời gian hay bị chê sáo

Lý do không nằm ở câu trích mà ở cách xếp. Bài sáo thường mở bằng "thời giờ là vàng bạc", thân bài nhắc lại ý đó bằng ba câu khác, kết bài khuyên "chúng ta phải biết quý trọng thời gian". Từ đầu tới cuối chỉ có một ý, được trang trí bằng nhiều câu nổi tiếng.

Bài có sức nặng thì mỗi câu trích gánh một việc khác nhau. Một câu nói thời gian quý ở chỗ nào (không mua lại được), một câu chỉ ra cái thói xấu cụ thể (để dồn tới phút chót), một câu cho thấy cái giá phải trả (làm vội thì hỏng). Nhìn theo cách đó, mười câu dưới đây được chia thành ba nhóm: giá trị, thói quen để dồn, và lời nhắc phương Tây quen thuộc.

Trước khi chèn bất kỳ câu nào, tự hỏi: đoạn này đang nói ý gì mà đoạn trước chưa nói? Nếu câu trích chỉ lặp lại ý cũ, bỏ nó đi, đoạn văn sẽ gọn hơn mà không mất gì.

Một điều nữa ít người để ý: đề bài về quý trọng thời gian thường chấm nặng phần liên hệ bản thân. Câu trích hay đến đâu cũng không thay được một đoạn kể thật về thời gian biểu của chính em, một buổi tối bị điện thoại lấy mất hai tiếng, hay cảm giác nhẹ nhõm khi làm xong bài trước hạn. Hãy coi câu trích là cái móc để treo những chi tiết đó lên, chứ không phải phần chính của bài.

Ba câu Hán Việt về giá trị của thời gian

Nhất thốn quang âm nhất thốn kim (一寸光陰一寸金). Nghĩa đen: một tấc bóng thời gian bằng một tấc vàng. Nghĩa bóng: từng chút thời gian đều quý như vàng. Câu này hợp với luận điểm mở đầu: vì sao thời gian quý. Câu mẫu: "Người xưa nói nhất thốn quang âm nhất thốn kim, nhưng với một học sinh lớp 12, một tấc thời gian còn quý hơn thế, vì nó là một buổi ôn bài không bao giờ làm lại được." Lưu ý: "thốn" là tấc, đơn vị đo chiều dài; "quang âm" là thời gian. Đừng viết thành "nhất thốn quang âm, nhất thốn kim" rồi giải nghĩa là "một tấc ánh sáng".

Thốn kim nan mãi thốn quang âm (寸金難買寸光陰). Đây là vế sau của câu trên: tấc vàng khó mua được tấc thời gian. Vế này mạnh hơn vế đầu vì nó nói thời gian còn quý hơn vàng: vàng mất còn kiếm lại, thời gian thì không. Dùng vế này khi muốn đẩy lập luận lên một nấc. Câu mẫu: "Mất một chiếc điện thoại, bố mẹ có thể mua cái khác; còn thốn kim nan mãi thốn quang âm, một mùa hè bỏ phí thì không cửa hàng nào bán lại."

Kim nhật sự kim nhật tất (今日事今日畢). Nghĩa: việc hôm nay xong trong hôm nay. Câu này đi từ giá trị sang hành động, nên hợp với đoạn đề xuất giải pháp. Cũng hợp làm câu dán ở góc học tập hoặc khẩu hiệu nội bộ một nhóm làm việc. Câu mẫu: "Cách đơn giản nhất để không bị bài tập đè lên vai là giữ nếp kim nhật sự kim nhật tất: bài giao hôm nào, làm xong hôm đó." Sắc thái: câu mang tính kỷ luật, hơi cứng; trong lời khuyên em nhỏ nên nói bằng câu Việt "việc hôm nay chớ để ngày mai".

Bốn câu chê thói để dồn tới phút chót

Minh nhật phục minh nhật (明日復明日). Nghĩa: ngày mai rồi lại ngày mai. Câu mở đầu bài ca về ngày mai lưu truyền lâu đời, vế sau là "minh nhật hà kỳ đa" (ngày mai sao mà nhiều thế). Câu chế giễu nhẹ người cứ hẹn lần hẹn lữa. Câu mẫu: "Kế hoạch đọc sách của em cứ minh nhật phục minh nhật, đến cuối năm cuốn sách vẫn nằm nguyên trong bọc." Không nên gán bài ca này cho một tác giả cụ thể trong bài thi, vì các bản ghi tên người viết không thống nhất.

Việc hôm nay chớ để ngày mai. Câu lưu truyền, có mặt trong nhiều ngôn ngữ. Ý khuyên rõ ràng, ai cũng hiểu, nên hợp với lời khuyên em nhỏ, bài nói đầu giờ sinh hoạt lớp. Câu mẫu: "Mẹ chỉ dặn con một điều: việc hôm nay chớ để ngày mai, vì ngày mai bao giờ cũng có việc của ngày mai." Câu này hay bị gán cho một nhân vật nổi tiếng phương Tây; không chắc thì cứ gọi là câu lưu truyền.

Nước đến chân mới nhảy. Thành ngữ thuần Việt: nước dâng tới chân rồi mới nhảy lên chỗ cao. Nghĩa bóng: việc đã gấp mới lo, nên thường xoay xở vội vàng. Đây là câu tả đúng thói ôn thi dồn ở tuần cuối. Câu mẫu: "Cả học kỳ lơ là, nước đến chân mới nhảy, đêm trước hôm thi cả nhóm thức tới ba giờ sáng mà vẫn không nhớ nổi công thức." Sắc thái chê, nên dùng cho mình hoặc cho tình huống chung, tránh chỉ thẳng vào người nghe trong bài phát biểu.

Lâm trận ma thương (臨陣磨槍). Nghĩa đen: ra trận mới mài giáo. Nghĩa bóng giống nước đến chân mới nhảy, nhưng giọng Hán Việt trang trọng hơn, hợp bài nghị luận. Người ta hay nói thêm "bất khoái dã quang" (dù không sắc cũng sáng) để đùa rằng mài vội vẫn hơn không mài. Câu mẫu: "Ôn thi kiểu lâm trận ma thương có thể qua được một bài kiểm tra, nhưng không giữ lại được gì sau kỳ nghỉ hè."

Ba câu quen thuộc nhập từ bên ngoài, và cách ghi nguồn

Thời giờ là vàng bạc. Dịch từ câu tiếng Anh "time is money", thường được dẫn từ một bức thư khuyên người trẻ làm ăn của Benjamin Franklin. Nghĩa gốc thiên về kinh tế: thời gian rảnh là thu nhập bị bỏ lỡ. Vì thế câu hợp với bài về làm việc, kinh doanh hơn là bài về tuổi học trò. Câu mẫu: "Với người bán hàng, thời giờ là vàng bạc theo nghĩa đen: chậm mở cửa nửa tiếng là mất những khách đi làm sớm."

Thời gian đã mất không bao giờ tìm lại được. Câu lưu truyền, gần với câu Hán Việt thốn kim nan mãi thốn quang âm nhưng giọng hiện đại. Hợp với bài đăng, lời nhắn. Câu mẫu: "Thời gian đã mất không bao giờ tìm lại được, nên mỗi buổi tối em cắt bớt nửa tiếng lướt điện thoại để đọc thêm vài trang sách." Vì nghĩa trùng câu Hán Việt, trong cùng một bài chỉ chọn một trong hai.

Đêm dài lắm mộng (夜長夢多). Nghĩa đen: đêm dài thì nhiều giấc mộng. Nghĩa bóng: để việc kéo dài thì dễ sinh biến, chuyện tốt hoá hỏng. Câu hợp với lời khuyên chốt quyết định, ký hợp đồng, nộp hồ sơ sớm. Câu mẫu: "Đã chọn xong ngành thì nộp hồ sơ ngay, đêm dài lắm mộng, để sát hạn dễ gặp lỗi mạng hay thiếu giấy tờ." Lưu ý: câu không nói về giấc ngủ; dùng nó để khuyên ngủ sớm là hiểu sai.

Câu nào đặt ở đoạn nào trong bài nghị luận

Một bài nghị luận về quý trọng thời gian thường có năm phần. Bảng gợi ý mỗi phần dùng câu nào, để không câu nào gánh trùng việc với câu khác.

Phần bàiViệc cần làmCâu hợpCâu nên tránh ở phần này
Mở bàiNêu vấn đềNhất thốn quang âm nhất thốn kimThời giờ là vàng bạc (quá quen để mở)
Giải thíchVì sao thời gian quýThốn kim nan mãi thốn quang âmCác câu chê thói để dồn
Thực trạngThói quen xấu đang gặpMinh nhật phục minh nhật, nước đến chân mới nhảyCâu giá trị chung chung
Hậu quảCái giá phải trảLâm trận ma thương, đêm dài lắm mộngCâu khen
Giải pháp, kết bàiViệc làm cụ thểKim nhật sự kim nhật tất, việc hôm nay chớ để ngày maiLặp lại câu ở mở bài

Bốn câu là đủ cho một bài khoảng sáu trăm chữ. Nhiều hơn, bài sẽ nghe như danh sách trích dẫn. Phần còn lại nên là ví dụ thật: thời gian biểu của chính mình, một lần ôn dồn bị điểm kém, một người bạn giữ nếp làm bài đúng ngày.

Kiểm câu trích trước khi nộp bài

Đọc lại bài, dừng ở từng câu trích và đi qua năm câu hỏi dưới đây. Câu nào không qua được câu hỏi nào thì sửa hoặc bỏ.

  1. Câu này nghĩa đúng chưa? Thử giải nghĩa từng chữ Hán Việt; không giải được thì chưa nên dùng.
  2. Câu này có gánh một ý mới không, hay chỉ nói lại ý của câu trích trước?
  3. Ngay sau câu trích có ví dụ hoặc lý lẽ của chính mình không? Câu trích đứng trơ là câu trang trí.
  4. Có gán tên tác giả không chắc chắn không? Không chắc thì đổi thành "người xưa có câu" hoặc "câu lưu truyền".
  5. Giọng câu có hợp người nghe không? Bài phát biểu trước học sinh lớp 6 nên dùng câu Việt, bài thi nghị luận có thể dùng câu Hán Việt.

Một mẹo nhỏ: gạch chân các câu trích trong bản nháp. Nhìn thấy ba gạch chân trong một đoạn là dấu hiệu đoạn đó đang dựa vào người khác nói hộ.

Cái không cần làm: chép nguyên văn chữ Hán vào bài thi. Người chấm cần thấy em hiểu nghĩa và dùng đúng chỗ, phiên âm Hán Việt kèm một vế giải nghĩa là đủ; chữ Hán viết sai một nét còn làm bài mất điểm oan.

Câu hỏi thường gặp

Câu Hán Việt nào hay nhất để mở bài nghị luận về quý trọng thời gian?

Nhất thốn quang âm nhất thốn kim là lựa chọn an toàn, nghĩa rõ và hình ảnh dễ nhớ. Muốn khác đi một chút, có thể mở bằng vế sau thốn kim nan mãi thốn quang âm để nhấn rằng thời gian còn quý hơn vàng.

Nước đến chân mới nhảy và lâm trận ma thương khác nhau thế nào?

Nghĩa gần như nhau, cùng chê việc gấp mới lo. Nước đến chân mới nhảy là thành ngữ thuần Việt, giọng đời thường. Lâm trận ma thương là câu Hán Việt, giọng trang trọng hơn, hợp bài văn nghị luận.

Thời giờ là vàng bạc có phải của Benjamin Franklin không?

Câu time is money thường được dẫn từ bức thư khuyên người trẻ làm ăn của Benjamin Franklin. Trong bài văn chỉ cần ghi gọn là câu quen thuộc từ phương Tây, không cần đưa năm tháng hay tên bức thư.

Có nên dùng câu chê trì hoãn trong bài phát biểu trước học sinh không?

Nên dùng cho tình huống chung hoặc tự nhận về mình, ví dụ kể lần mình từng ôn thi kiểu nước đến chân mới nhảy. Nói thẳng vào người nghe dễ thành lên lớp và làm không khí nặng nề.

Đêm dài lắm mộng có liên quan đến giấc ngủ không?

Không. Câu này nói việc để kéo dài thì dễ sinh chuyện, nên khuyên làm sớm, chốt sớm. Dùng nó để khuyên ngủ sớm hay nói về giấc mơ là hiểu sai nghĩa.

Một bài văn khoảng sáu trăm chữ nên trích mấy câu?

Khoảng ba đến bốn câu, mỗi câu đặt ở một phần khác nhau và gánh một ý khác nhau. Phần lớn bài nên là lý lẽ và ví dụ của chính người viết, câu trích chỉ làm điểm tựa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138