BatBien.comBất Biến
Câu hay về thành công và thất bại

Câu nói hay về thất bại: 10 câu cho bài nghị luận về vấp ngã và bài học

Mười câu về thất bại và sửa sai, từ “thua keo này bày keo khác” đến “tri quá tất cải”: nghĩa, chỗ đặt trong bài nghị luận, câu mẫu và lỗi hay gặp.

A teenage student seen from behind at a wooden desk by a rainy window, crumpled blank paper balls beside an eraser, cool grey morning light with warm plum shadows

Với đề nghị luận về thất bại, mười câu dùng được nhiều nhất chia làm ba nhóm: nhóm khẳng định thất bại chưa phải điểm cuối (“thất bại là mẹ thành công”, “thua keo này bày keo khác”, “ngã ở đâu đứng dậy ở đó”), nhóm nói về rút bài học (“tiền xa chi giám”, “tri quá tất cải”, “quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ”, “sai một li đi một dặm”) và nhóm cảnh tỉnh (“khôn ba năm dại một giờ”, “mất bò mới lo làm chuồng”, “thua một trận chưa phải thua cả cuộc chiến”). Mỗi nhóm hợp một vị trí khác nhau trong bài: mở bài, thân bài hay đoạn liên hệ bản thân.

Bên dưới, mỗi câu có nghĩa đen, nghĩa bóng, chỗ nên đặt, một câu văn mẫu viết sẵn và chỗ hay dùng sai. Cuối bài là bảng chọn câu theo vị trí, cách chèn câu trích cho khỏi gượng và vài điều nên tự kiểm trước khi nộp. Bài không khảo nguồn gốc từng câu; chỉ ghi xuất xứ khi đã rõ.

Nhóm một: ba câu nói thất bại chưa phải điểm cuối

Thất bại là mẹ thành công. Nghĩa đen: thất bại “sinh ra” thành công. Nghĩa bóng: lần làm hỏng cho ta kinh nghiệm để lần sau làm được. Đây là câu quen nhất, nên hợp đặt ở mở bài hoặc câu chủ đề của thân bài, không nên dùng làm câu “chốt” vì người chấm đã đọc nó hàng trăm lần. Câu mẫu: “Người ta vẫn nói thất bại là mẹ thành công, nhưng người mẹ ấy chỉ sinh con cho ai chịu nhìn lại vì sao mình hỏng.” Chỗ dễ sai: dùng câu này như thể cứ thất bại là tự khắc thành công. Phải có vế “rút ra điều gì” thì lập luận mới đứng.

Thua keo này bày keo khác. Nghĩa đen: thua một keo vật thì bày keo sau. Nghĩa bóng: thất bại thì không bỏ cuộc mà thử cách khác. Câu thuần Việt, giọng mộc, hợp đoạn kể dẫn chứng hoặc lời khuyên. Câu mẫu: “Ba lần trượt đội tuyển, bạn ấy thua keo này bày keo khác, đổi hẳn cách ôn từ học thuộc sang tự giải đề.” Chỗ dễ sai: chữ “bày” chứ không phải “bầy”. Câu này nhấn vào việc đổi cách, nên đừng đặt cạnh ví dụ một người cứ lặp đúng cách cũ.

Ngã ở đâu đứng dậy ở đó. Nghĩa đen: ngã chỗ nào thì đứng lên ngay chỗ ấy. Nghĩa bóng: hỏng ở việc gì thì sửa chính việc ấy, không né sang chuyện khác cho đỡ ngại. Hợp đoạn liên hệ bản thân. Câu mẫu: “Điểm môn Văn kéo em xuống, nên em chọn ngã ở đâu đứng dậy ở đó, mỗi tuần viết thêm một bài và nhờ cô sửa.” Sắc thái: hơi cứng rắn. Với người đang buồn, câu này nghe như ra lệnh, nên trong lời an ủi nên chọn câu nhẹ hơn.

Nhóm hai: bốn câu về rút bài học và sửa sai

Tiền xa chi giám (bài học từ chiếc xe đi trước). Nghĩa đen: tấm gương của chiếc xe phía trước. Nghĩa bóng: lấy thất bại của người đi trước làm bài học cho mình; tiếng Việt quen nói “đừng đi vào vết xe đổ”. Hợp thân bài khi phân tích dẫn chứng người khác. Câu mẫu: “Những dự án bỏ dở của khoá trước là tiền xa chi giám cho lớp em: chia việc rõ từ tuần đầu, không để dồn đến sát hạn.” Chỗ dễ sai: viết “vết xe đỗ”. Đúng là “đổ”, tức xe bị lật.

Tri quá tất cải. Nghĩa: biết mình sai thì phải sửa. Câu Hán Việt ngắn, có trong sách học chữ ngày xưa, giọng trang trọng, hợp câu kết đoạn hoặc bài phát biểu đầu năm. Câu mẫu: “Tri quá tất cải không chỉ là biết lỗi, mà là có một việc cụ thể làm khác đi ngay tuần sau.” Chỗ dễ sai: đặt câu này khi chưa nói lỗi là gì. Câu Hán Việt mà đứng một mình trước một đoạn mơ hồ sẽ thành câu trang trí.

Quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ. Nghĩa: sai mà không sửa, ấy mới thật là sai. Câu trong sách Luận Ngữ. Đây là câu “mạnh” nhất nhóm, hợp vế phản đề: phê phán người đổ lỗi, che giấu lỗi. Câu mẫu: “Điểm kém một lần chưa đáng lo; quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ, cái đáng lo là học kỳ sau vẫn lặp đúng lỗi ấy.” Trong bài của học sinh, chỉ nên dùng một trong hai câu “tri quá tất cải” và câu này, dùng cả hai liền nhau nghe như khoe chữ.

Sai một li, đi một dặm. Nghĩa đen: lệch một li lúc đầu thì cuối đường lệch cả dặm. Nghĩa bóng: sai sót nhỏ ở bước đầu dẫn đến thất bại lớn. Hợp đoạn phân tích nguyên nhân. Câu mẫu: “Đọc sót một chữ trong đề, sai một li đi một dặm, cả bài lạc sang hướng khác.” Chỗ dễ sai: viết “sai một ly”; cả hai cách viết “li”, “ly” đều gặp, nhưng trong một bài nên thống nhất một cách.

Nhóm ba: ba câu cảnh tỉnh và nhìn xa hơn một lần thua

Khôn ba năm, dại một giờ. Nghĩa: cẩn thận ba năm mà chỉ một phút sơ ý là hỏng cả. Hợp khi bàn thất bại do chủ quan. Câu mẫu: “Cả học kỳ đứng đầu lớp, đến hôm thi lại quên mang máy tính; khôn ba năm dại một giờ là vậy.” Sắc thái: có chút trách nhẹ, đừng dùng với người đang buồn.

Mất bò mới lo làm chuồng. Nghĩa đen: bò bị trộm rồi mới sửa chuồng. Nghĩa bóng: đợi hỏng việc mới lo phòng ngừa. Hợp vế phản đề. Câu mẫu: “Nhiều bạn chỉ lập kế hoạch ôn sau khi trượt bài kiểm tra giữa kỳ, đúng kiểu mất bò mới lo làm chuồng.” Lưu ý: câu này phê phán, nếu đặt vào đoạn liên hệ bản thân thì nên viết như lời tự nhận, đừng chỉ tay vào người khác.

Thua một trận chưa phải thua cả cuộc chiến. Câu lưu truyền, không gán cho ai. Nghĩa: một lần thất bại không quyết định kết cục. Hợp câu chuyển ý từ thất bại sang hy vọng, hoặc câu kết bài. Câu mẫu: “Trượt vòng tỉnh chỉ là thua một trận, chưa phải thua cả cuộc chiến của ba năm cấp ba.” Tránh ghép với dẫn chứng chiến tranh có thật, vì sẽ thành ví von quá đà.

Chọn câu theo vị trí trong bài nghị luận

Một bài nghị luận lớp 9 hoặc lớp 12 về thất bại thường chỉ cần hai đến ba câu trích. Bảng dưới gợi ý câu nào hợp chỗ nào, để bạn khỏi dồn hết vào mở bài.

Vị tríCâu hợpVì sao
Mở bài gián tiếpThất bại là mẹ thành côngAi cũng biết, dẫn vào vấn đề nhanh; nên nói ngay câu mình sẽ lập luận khác đi chỗ nào
Giải thích vấn đềTiền xa chi giám; tri quá tất cảiHai câu nói thẳng cơ chế: thất bại có ích khi biến thành bài học
Dẫn chứng, phân tíchThua keo này bày keo khác; sai một li đi một dặmCâu thuần Việt, gắn vào chuyện cụ thể không bị nặng
Phản đề, phê phánQuá nhi bất cải, thị vị quá hĩ; mất bò mới lo làm chuồngCó giọng phê phán sẵn, hợp đoạn bàn người đổ lỗi hoặc lặp lỗi
Liên hệ bản thânNgã ở đâu đứng dậy ở đó; khôn ba năm dại một giờGắn với việc mình làm, dễ kể thành chuyện thật
Kết bàiThua một trận chưa phải thua cả cuộc chiếnMở ra phía trước, không lặp lại câu ở mở bài

Một bài văn khoảng sáu trăm chữ mà có trên bốn câu trích là đã dày. Người chấm cần thấy bạn nghĩ, không cần thấy bạn thuộc nhiều câu. Nếu phải bỏ bớt, giữ câu ở phần phân tích và bỏ câu ở mở bài trước.

Chèn câu trích vào đoạn văn cho tự nhiên

Câu trích hỏng thường không phải vì chọn sai câu, mà vì đặt nó đứng chơ vơ. Năm bước dưới đây áp cho mọi câu trong bài này.

  1. Nói ý của mình trước. Viết một câu nêu luận điểm bằng lời mình, ví dụ “thất bại chỉ có ích khi người ta chịu nhìn lại nguyên nhân”.
  2. Đưa câu trích vào như người đồng tình. Dùng lời dẫn ngắn: “ông bà ta gói ý ấy trong câu”, “người xưa có câu”, “dân gian nói gọn hơn”. Câu Hán Việt thì thêm nghĩa ngay sau, trong ngoặc hoặc mệnh đề phụ.
  3. Giải nghĩa một lần, ngắn. Một câu là đủ. Đừng giải nghĩa từng chữ nếu đề không hỏi.
  4. Nối vào dẫn chứng. Câu trích phải chạm vào một chuyện cụ thể ngay sau đó: một người, một việc, một con số.
  5. Kết đoạn bằng lời mình. Không để câu trích là câu cuối của đoạn, trừ đoạn kết bài.

Dấu hiệu chèn được tự nhiên: bỏ câu trích đi, đoạn văn vẫn đủ nghĩa; thêm câu trích vào, đoạn văn có thêm sức nặng. Nếu bỏ câu trích mà đoạn văn sụp, nghĩa là bạn đang dựa vào nó thay cho lập luận.

Những chỗ hay sai với nhóm câu về thất bại

Biến thất bại thành thứ đáng mong. Nhiều bài viết như thể càng thất bại càng tốt. Các câu trên đều nói thất bại có ích khi có sửa đổi, chứ không khen bản thân việc thất bại. Giữ vế “rút ra điều gì” trong mọi đoạn.

Gán tên người nổi tiếng cho câu dân gian. Câu “thất bại là mẹ thành công” hay bị gán cho nhà khoa học này nhà văn kia. Ghi “người xưa nói”, “câu quen thuộc” là an toàn và đủ.

Dùng câu cảnh tỉnh với người đang buồn. “Khôn ba năm dại một giờ” hay “mất bò mới lo làm chuồng” hợp bài nghị luận, không hợp lời nhắn cho bạn vừa thi trượt.

Dịch câu Hán Việt sai nghĩa. “Tri quá tất cải” là biết lỗi thì sửa, không phải “biết nhiều thì thay đổi”. Không chắc nghĩa thì đừng dùng.

Viết sai chữ. “Vết xe đổ” chứ không “đỗ”; “bày keo khác” chứ không “bầy”. Lỗi chính tả trong câu trích mất điểm nặng hơn lỗi ở câu thường, vì người chấm biết rõ câu đúng.

Câu hỏi thường gặp

Câu “thất bại là mẹ thành công” của ai?

Đây là câu quen thuộc lưu truyền rộng, có trong nhiều ngôn ngữ. Trong bài văn nên ghi “người ta thường nói” hoặc “câu nói quen thuộc”, không gán cho một nhân vật cụ thể khi không có nguồn đáng tin.

Bài nghị luận về thất bại nên dùng bao nhiêu câu trích?

Bài khoảng sáu trăm chữ dùng hai đến ba câu là vừa, đặt ở các phần khác nhau. Mỗi câu phải gắn với một ý hoặc một dẫn chứng; nhiều hơn bốn câu thì bài bắt đầu giống bản liệt kê.

Có nên dùng câu Hán Việt trong bài văn lớp 9 không?

Nên, nếu bạn hiểu chắc nghĩa và giải nghĩa ngay sau câu. Một câu Hán Việt đặt đúng chỗ làm đoạn văn chắc hơn; dùng hai ba câu liền nhau thì nghe như khoe chữ.

“Vết xe đổ” và “tiền xa chi giám” có giống nhau không?

Hai câu cùng ý lấy thất bại của người trước làm bài học. “Vết xe đổ” là cách nói thuần Việt, thường đi với “đừng đi vào”; “tiền xa chi giám” là cách nói Hán Việt, trang trọng hơn, hợp văn viết.

Câu nào hợp kết bài nghị luận về thất bại?

Câu mở ra phía trước hợp hơn câu phê phán, ví dụ “thua một trận chưa phải thua cả cuộc chiến”. Tránh lặp lại đúng câu đã dùng ở mở bài, vì người chấm sẽ thấy bài đi vòng tròn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138