BatBien.comBất Biến
Câu hay về quê hương, đất nước, thiên nhiên

Câu thơ, thành ngữ tả cảnh bốn mùa: 8 câu kèm câu mẫu cho bài văn tả cảnh

Tám câu tả cảnh xuân, hạ, thu, đông cho bài văn: mưa xuân quý như dầu, cỏ non xanh tận chân trời, sen tháng sáu, trời thu xanh ngắt, nhất diệp tri thu, tùng bách mùa rét.

Lotus pond at early summer dawn, wide pink blossoms and broad green leaves, a small wooden boat moored at the edge, no people, low angle, pale mist

Tám câu dùng được cho bài văn tả cảnh bốn mùa là: mùa xuân có “xuân vũ quý như du”, “cỏ non xanh tận chân trời, cành lê trắng điểm một vài bông hoa” và ca dao “tháng giêng là tháng ăn chơi”; mùa hạ có câu thơ sen “tiếp thiên liên diệp vô cùng bích”; mùa thu có “trời thu xanh ngắt mấy tầng cao”, “nhất diệp tri thu” và “nắng tháng tám rám trái bưởi”; mùa đông có “tuế hàn tri tùng bách”. Mỗi mùa hai câu là đủ chọn; dồn nhiều hơn vào một bài tả cảnh sẽ lấn mất phần quan sát của chính bạn.

Bài văn tả cảnh được chấm ở chi tiết quan sát, không ở số câu trích. Một câu thơ đặt đúng mùa, đúng cảnh làm đoạn văn có chiều sâu; một câu đặt sai mùa thì giám khảo thấy ngay. Dưới đây xếp theo từng mùa, mỗi câu có nghĩa, câu mẫu và chỗ dễ đặt nhầm.

Mùa xuân: mưa bụi, cỏ non và tháng giêng

“Xuân vũ quý như du”. Câu lưu truyền gốc Hán của nhà nông: mưa xuân quý như dầu. Nghĩa là mưa đầu xuân nhỏ nhưng rất cần cho cây cối nảy mầm. Hợp đoạn tả mưa phùn tháng giêng, tháng hai ở miền Bắc. Câu mẫu: “Mưa xuân rắc nhẹ trên luống cải, ông em bảo xuân vũ quý như du, mưa thế này rau lên nhanh lắm.” Đừng dùng cho mưa rào mùa hạ, vì câu nói về mưa nhỏ, hiếm và quý.

“Cỏ non xanh tận chân trời, cành lê trắng điểm một vài bông hoa” (Nguyễn Du, Truyện Kiều). Hai câu tả cảnh xuân ngày Thanh minh, màu xanh trải rộng và một chấm trắng nhỏ. Hợp mở bài văn tả cánh đồng, bãi cỏ mùa xuân. Câu mẫu: “Con đê làng em tháng ba cỏ mọc kín, đứng trên đê nhìn ra mới hiểu câu cỏ non xanh tận chân trời.” Không nhất thiết trích cả câu sau nếu cảnh của bạn không có hoa trắng; trích nửa đầu là đủ.

“Tháng giêng là tháng ăn chơi”. Ca dao, câu đầy đủ còn “tháng hai trồng đậu trồng khoai trồng cà”. Nghĩa là tháng giêng nhà nông còn nghỉ ngơi, đi hội, sang tháng hai mới vào việc. Hợp bài tả không khí lễ hội đầu xuân ở làng. Câu mẫu: “Tháng giêng là tháng ăn chơi, sân đình làng em lúc nào cũng rộn tiếng trống hội.” Đừng dùng câu này để biện hộ cho chuyện lười học sau Tết; nghĩa gốc là nhịp mùa vụ.

Mùa hạ: câu thơ sen tháng sáu

“Tiếp thiên liên diệp vô cùng bích, ánh nhật hà hoa biệt dạng hồng” là hai câu thơ của Dương Vạn Lý thời Tống, tả hồ sen giữa hè: lá sen nối liền tới trời xanh mướt vô tận, hoa sen soi trong nắng đỏ hồng khác thường. Câu này hiếm người dùng nên đọc thấy mới, lại tả đúng cái rực rỡ của mùa hạ chứ không chỉ cái nóng.

Hợp mở bài văn tả hồ sen, đầm sen, hoặc chú thích ảnh sen tháng sáu. Câu mẫu: “Đầm sen đầu làng tháng sáu xanh kín một màu, lá nối lá như câu thơ cổ tiếp thiên liên diệp vô cùng bích, chỉ còn những búp hoa hồng nhô lên đón nắng.” Bạn thấy câu mẫu dịch luôn ý thơ trong câu văn của mình, nhờ vậy người đọc không cần chú thích riêng.

Mùa hạ là mùa ít câu Hán Việt quen thuộc, nên học sinh hay mượn câu của mùa khác. Nếu bạn tả cảnh hè mà không có sen, đừng gượng đem câu này vào; tả kỹ tiếng ve, bóng phượng, cái nắng trên mái tôn bằng lời của mình sẽ tốt hơn mọi câu trích. Câu thơ dài mười bốn chữ, trích nguyên cả hai vế dễ đọc vấp; trong bài văn ngắn, trích một vế đầu rồi giải bằng câu văn là đủ.

Mùa thu: trời cao, lá rụng và nắng tháng tám

“Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao” (Nguyễn Khuyến, Thu vịnh). Tả bầu trời mùa thu trong và cao vời vợi. Hợp mở bài văn tả trời thu, tả buổi sáng thu ở làng quê Bắc Bộ. Câu mẫu: “Sáng nay trời trong đến lạ, ngước lên thấy đúng như câu thơ trời thu xanh ngắt mấy tầng cao.” Đây là câu học sinh đã học, nên ghi tên tác giả là an toàn.

“Nhất diệp tri thu”. Nghĩa đen: thấy một chiếc lá rụng mà biết mùa thu đã tới. Nghĩa bóng: nhìn dấu hiệu nhỏ đoán được thay đổi lớn. Trong bài tả cảnh, dùng nghĩa đen cho đoạn chuyển mùa. Câu mẫu: “Chiếc lá bàng đầu tiên rơi trên sân trường, nhất diệp tri thu, em biết hè sắp hết thật rồi.” Đừng hiểu lệch thành “một lá biết cả mùa thu” theo nghĩa hiểu biết rộng; chữ “tri” ở đây là nhận ra.

“Nắng tháng tám rám trái bưởi”. Tục ngữ, nghĩa là nắng tháng tám âm lịch gay gắt đến mức làm vỏ bưởi sạm lại. Câu mẫu: “Giữa thu mà nắng vẫn gắt, bà bảo nắng tháng tám rám trái bưởi là vậy.” Chỗ dễ nhầm: tháng tám âm lịch là giữa thu, không phải mùa hè; đặt câu này vào bài tả nắng hè tháng sáu dương lịch là lệch mùa.

Mùa đông: tuế hàn tri tùng bách

“Tuế hàn, nhiên hậu tri tùng bách chi hậu điêu dã” là câu trong sách Luận Ngữ, thường rút gọn thành “tuế hàn tri tùng bách”: năm rét rồi mới biết cây tùng, cây bách rụng lá sau cùng. Nghĩa đen tả cảnh mùa đông, khi cây khác đã trơ cành thì tùng bách vẫn xanh. Nghĩa bóng: gặp gian nan mới biết ai bền lòng.

Trong bài tả cảnh, câu này hợp đoạn tả rừng thông Đà Lạt, đồi thông Lâm Đồng hay hàng thông ở các vùng núi phía Bắc trong mùa rét. Câu mẫu: “Cả triền đồi chỉ còn màu xám của cành khô, riêng hàng thông vẫn xanh, em chợt nhớ câu tuế hàn tri tùng bách.” Ở bài nghị luận, nghĩa bóng hợp với đề về sự kiên định; nhưng trong bài tả cảnh, chỉ cần nghĩa đen, đừng kéo sang bài học đạo lý dài làm lạc đề.

Chỗ dễ sai là ghi “tùng bách” thành “tùng bác” hoặc tả bằng hình ảnh cây tre, cây bàng. Câu chỉ đúng với loài cây lá kim, xanh quanh năm. Miền Nam không có mùa đông lạnh, nên bài tả cảnh ở Cần Thơ, TP Hồ Chí Minh thì bỏ câu này, tả mùa khô bằng hình ảnh riêng sẽ thật hơn.

Bảng chọn câu theo dạng đề tả cảnh

Đề tả cảnh thường gặp năm dạng dưới đây. Mỗi dạng một câu gợi ý, đặt ở mở bài hoặc ở đoạn chuyển cảnh.

Dạng đềCâu gợi ýĐặt ở đâu
Tả cánh đồng hoặc bãi cỏ mùa xuânCỏ non xanh tận chân trờiMở bài
Tả phiên chợ Tết hoặc hội làng đầu nămTháng giêng là tháng ăn chơiMở bài hoặc kết bài
Tả hồ sen, đầm senTiếp thiên liên diệp vô cùng bíchĐoạn tả bao quát
Tả buổi sáng mùa thuTrời thu xanh ngắt mấy tầng caoMở bài
Tả cảnh chuyển mùa hè sang thuNhất diệp tri thuĐoạn chuyển cảnh
Tả đồi thông, rừng núi mùa rétTuế hàn tri tùng báchĐoạn tả chi tiết cây

Câu “xuân vũ quý như du” và “nắng tháng tám rám trái bưởi” không xuất hiện trong bảng vì chúng hợp với lời kể của người lớn trong bài hơn là câu dẫn của người viết. Đặt chúng vào miệng ông bà, cha mẹ trong bài văn sẽ tự nhiên hơn, đúng như các câu mẫu ở trên.

Bốn bước chèn một câu thơ vào đoạn tả cảnh

Câu thơ trong bài tả cảnh làm tốt nhất khi nó đứng sau hình ảnh bạn tự quan sát, không đứng trước.

  1. Tả một chi tiết bằng mắt mình: màu cỏ, tiếng ve, chiếc lá rơi, độ cao của bầu trời.
  2. Nối bằng một cụm dẫn ngắn: “em chợt nhớ”, “đúng như câu thơ”, “ông em hay nói”.
  3. Trích câu, chỉ phần cần dùng; câu dài thì trích một vế.
  4. Viết tiếp một câu nói cảm giác riêng của bạn, không giải nghĩa lại câu thơ.

Điều không cần làm: mở bài bằng câu thơ rồi giải nghĩa câu thơ ấy suốt một đoạn. Bài tả cảnh không phải bài phân tích thơ; giám khảo tìm cảnh của bạn, không tìm lời bình của bạn về thơ người khác.

Cách tự kiểm: đọc lại và xác định mùa của từng câu trích. Nếu có câu mùa thu trong bài tả mùa hè, xoá đi. Lỗi lệch mùa là lỗi dễ thấy nhất và cũng làm mất điểm nhanh nhất.

Lỗi lệch vùng, lệch mùa hay gặp trong bài tả cảnh

Nhiều câu thơ cổ tả cảnh mùa ở miền Bắc hoặc ở phương Bắc xa. Khi đem vào bài tả quê mình, bạn cần xem câu ấy có khớp với thời tiết thật của vùng mình không.

  • Tả Tết ở miền Tây mà mở bằng “xuân vũ quý như du”: miền Tây dịp Tết là mùa khô, hầu như không mưa phùn, câu thành lạc cảnh.
  • Tả mùa thu ở TP Hồ Chí Minh bằng “trời thu xanh ngắt mấy tầng cao”: miền Nam không có mùa thu rõ rệt; nếu cảnh bạn thấy đúng là trời trong, hãy tả trời trong, đừng gán thành mùa thu.
  • Tả cây bàng rụng lá mùa đông rồi dẫn “nhất diệp tri thu”: bàng rụng lá vào cuối đông, câu lại nói lá rụng báo thu, hai mùa lệch nhau.
  • Dẫn câu sen tháng sáu khi tả hoa súng hay hoa bèo tây: câu chỉ đúng với sen, lá sen lớn và nối nhau thành mảng.
  • Dẫn “tháng giêng là tháng ăn chơi” cho bài tả cảnh tháng giêng dương lịch: câu tính theo âm lịch, tức tháng đầu năm mới sau Tết.
  • Ghép câu mùa xuân với câu mùa thu trong cùng một đoạn để “cho phong phú”: người đọc không biết bạn đang tả mùa nào.

Một câu tự hỏi đủ chặn hầu hết các lỗi trên: “Ở quê mình, vào đúng tháng mình đang tả, có thật cảnh này không?” Nếu câu trả lời là không, bỏ câu trích và tả bằng mắt mình. Bài văn tả cảnh chân thật ở một vùng cụ thể bao giờ cũng được đánh giá cao hơn bài mượn cảnh của nơi khác.

Câu hỏi thường gặp

Xuân vũ quý như du nghĩa là gì?

Nghĩa là mưa xuân quý như dầu. Mưa đầu xuân thường nhỏ nhưng rất cần cho cây nảy mầm, nên nhà nông coi trọng. Câu hợp đoạn tả mưa phùn tháng giêng, tháng hai, không hợp với mưa rào mùa hạ.

Nhất diệp tri thu có dùng được cho bài nghị luận không?

Dùng được theo nghĩa bóng: nhìn dấu hiệu nhỏ đoán được thay đổi lớn. Nhưng trong bài tả cảnh chỉ nên dùng nghĩa đen là chiếc lá rơi báo mùa thu, đừng kéo sang bài học dài làm lạc đề.

Nắng tháng tám rám trái bưởi là nắng mùa hè hay mùa thu?

Là nắng tháng tám âm lịch, tức giữa mùa thu. Câu nói nắng thu vẫn còn gắt. Đặt câu này vào bài tả nắng hè tháng sáu, tháng bảy dương lịch là lệch mùa và dễ bị trừ điểm.

Bài văn tả cảnh nên trích mấy câu thơ?

Một đến hai câu là vừa, đặt ở mở bài hoặc đoạn chuyển cảnh. Phần lớn bài phải là chi tiết bạn tự quan sát. Trích nhiều câu làm bài giống bài phân tích thơ hơn là bài tả cảnh.

Tả cảnh mùa đông ở miền Nam có dùng tuế hàn tri tùng bách được không?

Không nên, vì miền Nam không có mùa đông lạnh và hiếm cây tùng bách. Bài tả cảnh mùa khô ở Cần Thơ hay TP Hồ Chí Minh nên dùng hình ảnh riêng như nắng gắt, ruộng nứt, gió chướng thổi dọc bờ sông.

Câu thơ sen tháng sáu của ai và nên trích thế nào?

Hai câu “tiếp thiên liên diệp vô cùng bích, ánh nhật hà hoa biệt dạng hồng” là của Dương Vạn Lý thời Tống. Trong bài văn ngắn, bạn trích một vế đầu rồi dùng câu văn của mình để nói ý thơ là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138