BatBien.comBất Biến
Câu hay về thành công và thất bại

Danh ngôn về thành công cho bài phát biểu khen thưởng: 10 câu chèn sẵn

Thực chí danh quy, hậu sinh khả úy, ăn quả nhớ kẻ trồng cây, tre già măng mọc… Mười câu chèn vào bài phát biểu khen thưởng, tổng kết, kèm câu dẫn mẫu.

An empty school auditorium stage after an award ceremony, folded chairs, a vase of yellow chrysanthemums on a wooden lectern, side view, late afternoon light through tall windows

Bài phát biểu khen thưởng hay tổng kết chỉ cần hai đến ba câu trích, mỗi câu cho một phần: câu nói về chặng đường ở phần mở (“vạn sự khởi đầu nan”, “một nắng hai sương”, “thiên thời, địa lợi, nhân hoà”), câu khen người nhận thưởng ở phần giữa (“thực chí danh quy”, “danh bất hư truyền”, “hậu sinh khả úy”, “ngọc bất trác bất thành khí”), câu tri ân và trao lại ở phần kết (“ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “hoa thơm trái ngọt”, “tre già măng mọc”). Mười câu dưới đây xếp đúng theo ba phần ấy.

Người dùng bài này là hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, trưởng phòng, chủ doanh nghiệp nhỏ cần nói năm bảy phút ở lễ khen thưởng học sinh, lễ tổng kết năm, buổi vinh danh nhân viên. Bài chỉ đưa câu để chèn và câu dẫn ngắn, không soạn trọn bài phát biểu. Mỗi câu có nghĩa, câu chèn mẫu, sắc thái và chỗ dễ sai.

Phần mở: ba câu nói về chặng đường đã qua

Vạn sự khởi đầu nan. Nghĩa: mọi việc lúc bắt đầu đều khó. Hợp lễ tổng kết năm đầu tiên của một câu lạc bộ, một chi nhánh mới, một lớp mới thành lập. Câu chèn mẫu: “Vạn sự khởi đầu nan, mười hai tháng trước phòng chúng ta chỉ có ba người và một hợp đồng.” Chỗ dễ sai: dùng cho đơn vị đã hoạt động mười năm. Khi ấy câu nghe như không biết lịch sử của chính mình.

Một nắng hai sương. Nghĩa: dãi nắng dầm sương, làm lụng vất vả sớm khuya. Vốn tả người làm nông, nay dùng rộng cho mọi công việc vất vả. Hợp lễ tổng kết của hợp tác xã, công trình, đội thi công, hoặc khi nhắc đến công sức của phụ huynh. Câu chèn mẫu: “Phía sau mỗi tấm giấy khen hôm nay là một nắng hai sương của cha mẹ các em.” Sắc thái: thân thương, mộc mạc. Đặt trong lễ tổng kết của công ty công nghệ thì hơi lệch, trừ khi nói về đội làm việc ngoài trời.

Thiên thời, địa lợi, nhân hoà. Nghĩa: hợp thời trời, được đất thuận lợi, lòng người hoà hợp; ba điều kiện để việc thành. Gốc ở câu của Mạnh Tử: thiên thời không bằng địa lợi, địa lợi không bằng nhân hoà. Hợp tổng kết một năm thuận lợi. Câu chèn mẫu: “Năm nay có thiên thời là thị trường hồi phục, có địa lợi là cửa hàng mới mở đúng khu đông dân, nhưng nhân hoà mới là thứ làm nên con số này.” Cách dùng hay nhất là nhấn vào vế “nhân hoà”, đúng tinh thần câu gốc, để chuyển sang khen con người.

Phần giữa: bốn câu khen người nhận thưởng

Thực chí danh quy. Nghĩa: thực chất đạt đến đâu thì danh tiếng tự về đến đó; thành tích xứng đáng thì được công nhận. Câu khen trang trọng, không sến, hợp lời giới thiệu người nhận giải lớn nhất. Câu chèn mẫu: “Danh hiệu nhân viên xuất sắc năm nay là thực chí danh quy, chị Lan đã giữ đúng hạn mọi đơn hàng suốt mười hai tháng.” Câu có sức khi theo ngay sau là một con số hoặc việc cụ thể.

Danh bất hư truyền. Nghĩa: tiếng tăm không phải truyền suông, đúng là như lời đồn. Hợp khi người hoặc tập thể vốn đã nổi tiếng và lần này chứng minh lại. Câu chèn mẫu: “Đội văn nghệ lớp 10A1 lần thứ ba giành giải nhất, đúng là danh bất hư truyền.” Không dùng cho người lần đầu được biết đến, vì chưa có “danh” nào để mà “truyền”.

Hậu sinh khả úy. Nghĩa: người sinh sau thật đáng nể. Câu trong sách Luận Ngữ. Hợp khi khen người trẻ: học sinh lớp dưới thắng giải, nhân viên mới vào đã nổi bật. Câu chèn mẫu: “Em Minh mới vào công ty tám tháng đã đề xuất cách cắt giảm một nửa thời gian kiểm kho, hậu sinh khả úy.” Chỗ dễ sai: hiểu chữ “úy” là sợ theo nghĩa xấu. Ở đây “khả úy” là đáng kính nể.

Ngọc bất trác, bất thành khí. Nghĩa: ngọc không mài giũa thì không thành đồ quý. Câu trong sách Lễ Ký. Hợp khi khen người đã qua rèn luyện vất vả, hoặc khi ghi nhận công thầy cô, người hướng dẫn. Câu chèn mẫu: “Ngọc bất trác bất thành khí, tấm huy chương của đội tuyển là kết quả của hai trăm buổi luyện đề với cô Hà.” Câu thiên về quá trình rèn giũa, nên hợp lễ khen thưởng học sinh hơn lễ tổng kết doanh số.

Phần kết: ba câu tri ân và trao lại

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây. Nghĩa: hưởng thành quả thì nhớ người đã gây dựng. Hợp lúc cảm ơn người sáng lập, thế hệ trước, phụ huynh, nhà tài trợ. Câu chèn mẫu: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, xin dành tràng pháo tay cho các thầy cô đã về hưu, những người dựng nên phòng thí nghiệm này.” Sắc thái: chân thành, nhưng quá quen; đi kèm tên người cụ thể thì mới có sức.

Hoa thơm trái ngọt. Nghĩa: thành quả tốt đẹp sau quá trình vun trồng. Hợp câu kết nói về kết quả chung của cả tập thể. Câu chèn mẫu: “Những hoa thơm trái ngọt hôm nay là của tất cả các phòng ban, không riêng ai.” Câu mềm, dùng được cả trong tổng kết lẫn thiệp mừng; đừng dùng hai lần trong một bài nói.

Tre già măng mọc. Nghĩa: lớp trước già đi thì lớp sau mọc lên thay. Hợp lễ khen thưởng có cả người sắp nghỉ hưu và người trẻ nổi bật, lễ bàn giao. Câu chèn mẫu: “Tre già măng mọc, năm nay có ba thầy cô nghỉ hưu và bốn giáo viên trẻ đạt giáo viên dạy giỏi cấp thành phố.” Chỗ dễ sai: nói câu này khi người lớn tuổi vẫn đang làm việc, nghe như mời họ nghỉ. Chỉ dùng khi có cuộc chuyển giao thật.

Chọn câu theo loại buổi lễ

Không phải buổi lễ nào cũng cần đủ ba phần. Bảng dưới gợi ý hai câu hợp nhất cho từng loại lễ hay gặp.

Buổi lễCâu hợpGhi chú
Khen thưởng học sinh cuối nămNgọc bất trác bất thành khí; một nắng hai sươngNhắc công thầy cô và phụ huynh, không chỉ khen học sinh
Tổng kết năm của công ty nhỏThiên thời, địa lợi, nhân hoà; hoa thơm trái ngọtNhấn vào nhân hoà, kèm số liệu thật
Vinh danh nhân viên xuất sắcThực chí danh quy; hậu sinh khả úyMột câu khen, rồi kể một việc cụ thể
Tổng kết năm đầu của đơn vị mớiVạn sự khởi đầu nan; ăn quả nhớ kẻ trồng câyCảm ơn người dựng nền móng
Lễ có người nghỉ hưu, bàn giaoTre già măng mọc; ăn quả nhớ kẻ trồng câyGọi tên người nghỉ hưu trước, người mới sau
Giải thể thao, văn nghệ có đội vô địch nhiều lầnDanh bất hư truyềnKèm lời ghi nhận đội về nhì

Bài phát biểu năm phút chỉ nên có tối đa ba câu trích. Người nghe ở lễ khen thưởng nhớ tên mình được gọi và một hai câu chuyện, ít ai nhớ câu Hán Việt thứ tư.

Câu dẫn để chèn câu trích cho tự nhiên

Câu trích đứng một mình nghe như đọc khẩu hiệu. Một câu dẫn ngắn nối nó với lời của bạn. Mấy kiểu dẫn dưới đây dùng được với hầu hết mười câu trên:

  • Dẫn bằng người xưa: “Người xưa có câu…”, “Ông bà ta dạy…”. Hợp câu tục ngữ, thành ngữ quen.
  • Dẫn bằng sự kiện vừa kể: “Nhìn con số ấy, chúng ta hiểu vì sao người xưa nói…”. Hợp ngay sau khi đọc kết quả, số liệu.
  • Dẫn bằng câu hỏi: “Vì sao một nhân viên mới tám tháng lại làm được điều này? Có lẽ câu trả lời nằm trong bốn chữ hậu sinh khả úy.”
  • Đặt câu trích ở cuối một câu kể: “…và đội tuyển đã về nhất lần thứ ba, danh bất hư truyền.” Cách này tự nhiên nhất, không cần câu dẫn riêng.
  • Giải nghĩa câu Hán Việt ngay sau: “Thực chí danh quy, nghĩa là thực chất đến đâu thì danh tiếng về đến đó.” Người nghe trong hội trường không có thời gian tra.

Một lưu ý về người nói: nếu bạn là người đứng đầu đơn vị, tránh dùng câu khen tập thể có hàm ý khen chính mình, như nói “danh bất hư truyền” về công ty mình trước mặt khách. Câu ấy để khách nói.

Lỗi hay gặp khi chèn câu trích vào bài khen thưởng

Câu trích che mất tên người được khen. Bài phát biểu khen thưởng tồn tại để gọi tên người. Nếu câu trích dài hơn phần nói về người nhận thưởng, thứ tự ưu tiên đã ngược. Mỗi câu trích nên kèm ít nhất một cái tên hoặc một việc cụ thể.

Đọc sai phiên âm. “Hậu sinh khả úy”, “thực chí danh quy” đọc trôi trước hội trường cần tập trước. Đọc vấp một câu Hán Việt làm người nghe nhớ cái vấp hơn nhớ câu.

Dùng câu khen tập thể để tự khen. Người đứng đầu nói “danh bất hư truyền” về đơn vị mình nghe như tự khen. Câu này hợp khi khen một tổ, một đội bên dưới, hoặc để khách mời nói.

Câu trích không khớp không khí buổi lễ. “Một nắng hai sương” ở buổi tiệc cuối năm sang trọng có thể lạc giọng; “thiên thời, địa lợi, nhân hoà” ở lễ khen thưởng học sinh tiểu học thì quá xa với các em.

Lặp câu đã nói năm ngoái. Nhiều người phát biểu tổng kết dùng lại đúng bộ câu cũ mỗi năm. Người nghe lâu năm nhận ra ngay. Đổi câu, hoặc giữ câu nhưng đổi hẳn dẫn chứng.

Câu tự hỏi trước khi bước lên bục

Đọc lại bản nháp một lần cuối với năm câu hỏi dưới đây. Mỗi câu trả lời “không” là một chỗ cần sửa.

  • Mỗi câu trích đã đi kèm một tên người hoặc một con số thật chưa?
  • Những câu Hán Việt đã có nghĩa giải ngay sau, đủ để người ngồi cuối hội trường hiểu chưa?
  • Tổng số câu trích có vượt quá ba không?
  • Có câu nào hàm ý khen chính mình hay đơn vị mình không?
  • Có câu nào có thể làm một người trong hội trường chạnh lòng không, như “tre già măng mọc” khi người lớn tuổi chưa nghỉ?

Đọc to bản nháp và bấm giờ. Nếu vượt bảy phút, cắt câu trích trước, giữ lại tên người và câu chuyện. Người được khen nhớ mãi việc mình được gọi tên trước hội trường; không ai nhớ bài phát biểu có mấy câu Hán Việt.

Câu hỏi thường gặp

Bài phát biểu khen thưởng nên dùng bao nhiêu câu trích?

Bài năm đến bảy phút dùng hai đến ba câu là vừa, mỗi câu cho một phần: mở, khen, kết. Nhiều hơn thì người nghe bắt đầu thấy bài giống bài đọc mẫu, và những cái tên được khen bị lấn át.

“Thực chí danh quy” nghĩa là gì?

Câu Hán Việt nghĩa là thực chất đạt đến đâu thì danh tiếng tự về đến đó, tức thành tích xứng đáng thì được công nhận. Câu hợp lời giới thiệu người nhận giải, nhất là khi đi kèm một việc làm cụ thể của họ.

“Hậu sinh khả úy” có phải là chê người trẻ đáng sợ không?

Không. “Khả úy” ở đây nghĩa là đáng kính nể. Câu trong sách Luận Ngữ, dùng để khen người trẻ tuổi có tài, hợp khi khen học sinh lớp dưới hay nhân viên mới làm việc nổi bật.

Khi nào dùng “tre già măng mọc” trong lễ tổng kết?

Khi buổi lễ có cuộc chuyển giao thật: có người nghỉ hưu, có lớp trẻ được khen. Nếu người lớn tuổi vẫn đang làm việc mà nói câu này, họ dễ hiểu là đang được mời nghỉ, nên tránh.

Câu nào hợp mở đầu lễ tổng kết năm đầu tiên của công ty?

“Vạn sự khởi đầu nan” hợp nhất, kèm một chi tiết về lúc mới thành lập như số người, hợp đồng đầu tiên. Sau đó có thể dùng “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” ở phần kết để cảm ơn những người đã gây dựng.

Có nên dùng “thiên thời, địa lợi, nhân hoà” khi năm kinh doanh không thuận lợi?

Không nên dùng nguyên cả câu, vì nó nói về một năm đủ ba điều kiện. Năm khó khăn có thể chỉ nhấn vế “nhân hoà”: thiếu thiên thời, địa lợi nhưng nhờ con người đồng lòng mà vẫn giữ được kết quả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138