Lời phát biểu tổng kết cuối năm, tất niên hợp với ba nhóm câu: câu về sức của tập thể (“Đồng tâm hiệp lực”, “Chúng chí thành thành”), câu cho năm nhiều khó khăn (“Cùng tắc biến, biến tắc thông”) và câu chuyển sang năm mới (“Tống cựu nghênh tân”, “Nhất niên chi kế tại ư xuân”). Chọn nhóm nào trước tiên tuỳ vào việc năm vừa rồi là năm thuận hay năm khó.
Người soạn bài tất niên hay mắc một lỗi: lấy sẵn một bộ câu hoa mỹ rồi đọc bất kể năm đó công ty lãi hay lỗ. Nhân viên nghe rất rõ sự lệch ấy. Bài dưới chia 9 câu theo tình huống của năm, kèm câu mẫu cho trưởng phòng, giám đốc, chủ cửa hàng, và một bảng chọn câu cho buổi họp trang trọng khác với bữa tiệc thân mật.
Năm thuận lợi: ba câu ghi công tập thể
Đồng tâm hiệp lực. Nghĩa: cùng một lòng, góp chung sức. Câu trung tính, dùng được trong cả báo cáo lẫn lời chúc. Hợp với giám đốc khi nói kết quả năm là công của mọi bộ phận. Câu mẫu: “Doanh số vượt kế hoạch không nhờ một phòng nào riêng; đó là kết quả của một năm cả công ty đồng tâm hiệp lực, từ kho hàng đến bộ phận chăm sóc khách hàng.” Lưu ý: câu rất phổ biến, nên ngay sau đó kể tên ít nhất hai bộ phận cụ thể, nếu không câu nghe như khẩu hiệu treo tường.
Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao. Ca dao, nghĩa: một người không làm nên việc lớn, nhiều người góp sức thì thành. Giọng thân mật hơn đồng tâm hiệp lực, hợp với tiệc tất niên của cửa hàng, xưởng nhỏ, phòng ban dưới hai mươi người. Câu mẫu: “Năm nay quán mở thêm chi nhánh thứ hai; một cây làm chẳng nên non, nếu không có các anh chị bếp ở lại sau giờ đóng cửa thì đã không kịp ngày khai trương.” Lưu ý: ca dao dài, đọc trọn hai vế cho đủ nhịp; cắt nửa câu nghe cụt.
Kiến tha lâu cũng đầy tổ. Nghĩa: góp nhặt từng chút, lâu ngày cũng thành nhiều. Hợp với trưởng phòng kinh doanh, kế toán, những bộ phận có kết quả đến từ việc nhỏ lặp lại. Câu mẫu: “Không có hợp đồng nào lớn đột ngột; kiến tha lâu cũng đầy tổ, mỗi tuần thêm vài khách nhỏ, cuối năm nhìn lại đã gần gấp đôi.” Lưu ý: câu có chút hình ảnh khiêm tốn, hợp để khen sự bền bỉ; đừng dùng khi muốn khen một thành tích bật lên trong vài tháng, vì người được khen sẽ thấy công mình bị nói nhỏ đi.
Năm khó khăn: ba câu nói thật mà không bi quan
Thất bại là mẹ thành công. Nghĩa: thất bại dạy ta bài học để lần sau làm được. Hợp khi năm có một dự án hỏng mà cả nhóm rút được kinh nghiệm rõ ràng. Câu mẫu: “Dự án mở rộng ra Đà Nẵng năm nay không đạt; thất bại là mẹ thành công chỉ đúng khi ta gọi được tên bài học, và bài học của chúng ta là đi nhanh hơn khả năng giao hàng.” Lưu ý: nếu năm đó có người mất việc hoặc bị giảm lương, người đứng đầu nói câu này dễ bị nghe như xem nhẹ thiệt thòi của người khác; khi đó nên nói thẳng trách nhiệm trước rồi mới nói bài học.
Cùng tắc biến, biến tắc thông. Nghĩa: đến chỗ cùng thì phải thay đổi, thay đổi thì tìm ra lối đi; câu rút từ phần Hệ từ của Kinh Dịch. Hợp với lời giám đốc báo một quyết định đổi hướng: cắt sản phẩm, đổi kênh bán, tái cấu trúc phòng ban. Câu mẫu: “Bán qua đại lý đã đến lúc cùng; cùng tắc biến, biến tắc thông, năm tới công ty dồn sức cho kênh bán trực tiếp.” Lưu ý: câu chỉ có sức khi theo sau là một thay đổi cụ thể; dùng để khép một năm khó mà không đổi gì thì người nghe thấy câu rỗng.
Chúng chí thành thành. Nghĩa: lòng người cùng một chí hướng thì vững như tường thành. Câu Hán Việt trang trọng, hợp với lời ban lãnh đạo trong buổi tổng kết có khách mời hoặc đối tác. Câu mẫu: “Năm qua có những tháng không có đơn hàng mới, nhưng không ai rời đội; chúng chí thành thành, đó là tài sản lớn nhất công ty mang sang năm mới.” Lưu ý: tránh đọc nhầm thành “chúng chí thành công”; chữ “thành” sau là bức thành, không phải thành công.
Chuyển sang năm mới: ba câu khép bài
Tống cựu nghênh tân. Nghĩa: tiễn cái cũ, đón cái mới. Câu sinh ra cho đúng dịp tất niên, hợp làm câu mở hoặc câu chuyển sang phần nâng ly. Câu mẫu: “Tống cựu nghênh tân, xin mời toàn thể anh chị em cùng nâng ly tiễn một năm nhiều việc và đón một năm nhiều cơ hội.” Lưu ý: câu nói về thời khắc chuyển năm; dùng ở buổi tổng kết giữa tháng Mười hai, còn xa Tết, thì hơi sớm.
Nhất niên chi kế tại ư xuân. Nghĩa: kế hoạch của cả năm định ra từ mùa xuân; câu lưu truyền, vế sau thường là “nhất nhật chi kế tại ư thần” (kế của một ngày ở buổi sớm). Hợp với phần cuối lời tổng kết, khi giới thiệu mục tiêu năm tới. Câu mẫu: “Nhất niên chi kế tại ư xuân; ngay tuần đầu sau Tết, mỗi phòng sẽ chốt ba mục tiêu cho cả năm.” Lưu ý: chữ “xuân” ở đây là đầu năm âm lịch; dùng ở buổi tổng kết theo năm tài chính khác lịch thì nên giải thích một câu.
Thuận buồm xuôi gió. Nghĩa: thuyền gặp gió thuận, đi dễ dàng; chúc mọi việc trôi chảy. Hợp làm câu chúc cuối cùng, nhất là bữa tiệc thân mật. Câu mẫu: “Chúc mỗi anh chị một năm mới thuận buồm xuôi gió, và chúc công ty mình gặp đúng những cơn gió cần gặp.” Lưu ý: đây là lời chúc, không phải lời hứa; người đứng đầu không nên dùng để hứa hẹn “năm sau sẽ thuận buồm xuôi gió” khi chưa có cơ sở.
Buổi họp tổng kết khác bữa tiệc tất niên thế nào
Nhiều công ty gộp tổng kết và tất niên vào cùng một buổi tối, nhưng phần báo cáo và phần nâng ly cần giọng khác nhau. Bảng dưới chia câu theo hai phần đó.
| Tình huống | Câu hợp | Câu nên để dành | Lý do |
|---|---|---|---|
| Phần báo cáo có khách, đối tác | Đồng tâm hiệp lực; Chúng chí thành thành; Cùng tắc biến, biến tắc thông | Kiến tha lâu cũng đầy tổ | Khách nghe cần cảm giác vững vàng, không cần hình ảnh dân dã |
| Tiệc tất niên nội bộ | Một cây làm chẳng nên non; Tống cựu nghênh tân; Thuận buồm xuôi gió | Cùng tắc biến, biến tắc thông | Bàn tiệc không phải chỗ công bố tái cấu trúc |
| Năm lãi tốt | Đồng tâm hiệp lực; Kiến tha lâu cũng đầy tổ | Thất bại là mẹ thành công | Nhắc thất bại trong năm thắng làm lệch không khí |
| Năm lỗ hoặc phải cắt giảm | Cùng tắc biến; Chúng chí thành thành | Thuận buồm xuôi gió | Chúc suôn sẻ khi mọi người đang lo nghe như không hiểu chuyện |
Một mẹo để bài không lệch: viết riêng phần báo cáo và phần chúc, mỗi phần chọn một câu, rồi đọc lại xem câu ở phần chúc có mâu thuẫn với những gì vừa báo cáo không. Một năm phải giãn ca mà kết bằng “mọi việc như ý” là kiểu lệch người nghe nhớ lâu nhất.
Câu dẫn cho người đứng đầu, nghe như nói chứ không như đọc
Lời tổng kết thường do trưởng phòng hoặc giám đốc tự viết trong lúc bận, nên câu trích hay bị dán thẳng vào bài. Mấy câu dẫn dưới đây giúp nối câu trích với số liệu vừa đọc:
- “Nhìn lại con số này, điều đầu tiên nghĩ đến là câu ông bà ta hay nói: …”
- “Năm nay có những lúc rất khó, và có một câu Hán Việt mô tả đúng cách cả đội đã vượt qua: …”
- “Nếu phải chọn một câu cho năm tới, thì đó là: …”
- “Người xưa có câu … Năm qua, phòng mình đã sống đúng như thế, cụ thể là …”
Cấu trúc an toàn là: số liệu, câu dẫn, câu trích, rồi một ví dụ người thật việc thật. Nêu tên người hoặc nhóm cụ thể trong ví dụ ấy, vì phần được nhớ nhất của bài tổng kết là lúc ai đó nghe tên mình.
Một điểm nhỏ về xưng hô: trong buổi họp có đối tác, người đứng đầu nên dùng “công ty” hoặc “tập thể chúng ta”; trong tiệc nội bộ, gọi “anh chị em” hay “cả nhà” thì câu trích phía sau cũng nên chọn giọng thân mật cho đồng bộ. Xưng hô một kiểu mà câu trích một kiểu là chỗ người nghe thấy bài bị ghép từ nhiều nguồn.
Tự kiểm bài tổng kết trước khi đọc
Bài tổng kết cuối năm thường được đọc trước cả công ty, có khi có cả đối tác. Đi qua sáu bước dưới đây trong mười phút để câu trích không làm hỏng một bài có số liệu tốt:
- Gạch dưới mọi câu trích trong bài; quá ba câu thì bỏ câu ít liên quan nhất tới năm vừa qua.
- Đặt mỗi câu trích cạnh con số hoặc sự kiện mà nó minh hoạ; câu nào không đứng cạnh con số nào là câu trang trí.
- Đọc lại câu chúc cuối bài và hỏi: nó có trái với điều vừa báo cáo không, nhất là trong năm khó.
- Kiểm phát âm các câu Hán Việt, đặc biệt những chữ dễ đọc nhầm như “thành thành”, “tại ư xuân”.
- Kiểm xem đã nhắc tên bộ phận hoặc người cụ thể chưa; bài nói “mọi người đều cố gắng” mà không có tên ai thì không ai thấy mình trong đó.
- Bấm giờ: lời tổng kết trong tiệc tất niên quá mười phút là người nghe bắt đầu nhìn đồng hồ.
Nếu bài do bộ phận hành chính soạn giúp, người đọc nên tự đổi ít nhất một câu trích sang câu mình thật sự hay nói. Nhân viên nhận ra rất nhanh khi sếp đọc một câu mà bình thường không bao giờ dùng.
Câu hỏi thường gặp
Bài phát biểu tất niên nên mở đầu bằng câu nào?
Tống cựu nghênh tân là câu hợp dịp nhất vì nói đúng thời khắc chuyển năm. Nếu buổi tổng kết còn cách Tết khá xa, mở bằng đồng tâm hiệp lực và một con số kết quả sẽ tự nhiên hơn.
Năm công ty làm ăn không tốt thì nên dùng câu nào trong lời tổng kết?
Cùng tắc biến, biến tắc thông hợp khi có một quyết định đổi hướng cụ thể; chúng chí thành thành hợp khi muốn ghi nhận việc mọi người vẫn ở lại cùng nhau. Tránh lời chúc suôn sẻ quá đà khi mọi người đang lo.
Có nên nói câu thất bại là mẹ thành công trong tiệc tất niên không?
Chỉ nên nói khi rút được một bài học rõ và không có ai chịu thiệt nặng vì thất bại đó. Nếu năm có người mất việc, người đứng đầu nói câu này dễ bị nghe như xem nhẹ, nên nhận trách nhiệm trước.
Nhất niên chi kế tại ư xuân có nghĩa chính xác là gì?
Câu có nghĩa là kế hoạch cho cả năm phải định từ mùa xuân, tức đầu năm. Vế sau thường đi kèm là nhất nhật chi kế tại ư thần, kế của một ngày định từ buổi sáng sớm, nhấn vào việc tính trước.
Trưởng phòng phát biểu trong tiệc nhỏ có cần dùng câu Hán Việt không?
Không bắt buộc. Tiệc dưới hai mươi người hợp với ca dao, tục ngữ thuần Việt như một cây làm chẳng nên non. Một câu Hán Việt chỉ đáng dùng khi người nói hiểu rõ nghĩa và đọc tự nhiên.