BatBien.comBất Biến
Câu hay về học tập và rèn luyện

Câu Hán Việt về sửa sai và cẩn thận khi học, khi thi: 10 câu kèm câu mẫu

Quá nhi năng cải, sai chi hào li mậu dĩ thiên lý, cẩn tắc vô ưu, bút sa gà chết và 6 câu khác về nhận lỗi, sửa sai và cẩn thận khi làm bài thi.

A Vietnamese student seen from behind in an exam hall, pen lifted above a blank answer sheet, shallow depth of field, cool morning light with warm gold edges

Câu Hán Việt hay nhất về sửa sai trong học tập là quá nhi năng cải, thiện mạc đại yên, có lỗi mà sửa được thì không gì tốt bằng; về cẩn thận khi làm bài thì sai chi hào li, mậu dĩ thiên lý, sai một li đi một dặm, và cẩn tắc vô ưu, cẩn thận thì không phải lo. Nhóm câu này nói về cái sai cụ thể trong học và thi: bài làm sai, điểm kém, lỗi ẩu.

Bài gom 10 câu chia ba nhóm: nhận sai và sửa sai, sửa kịp lúc và đừng để muộn, cẩn thận từng li. Có thêm một câu dễ thành lời bào chữa là học tài thi phận, kèm cách dùng cho đúng. Mỗi câu có nghĩa, câu văn mẫu, chỗ hợp dùng. Hai mục cuối hướng dẫn dùng câu trích trong sổ ghi lỗi sai và bảng chọn câu theo người nghe: học sinh tự nhắc, cha mẹ nói với con, thầy nói với lớp. Những câu về thất bại lớn trong đời nằm ở nhóm câu về thành công và thất bại.

Nhận sai và sửa sai

Quá nhi năng cải, thiện mạc đại yên. Có lỗi mà biết sửa thì không gì tốt hơn. Câu trong sách Tả truyện, vế trước là nhân thùy vô quá, người ai chẳng có lỗi. Hợp văn nghị luận về dám nhận sai, lời thầy cô động viên học sinh sau một lần vi phạm, nhật ký tự kiểm điểm. Câu mẫu: Bài kiểm tra trước em làm sai cả phần hình, lần này em làm lại từng bài sai trong vở; quá nhi năng cải, thiện mạc đại yên. Giọng câu khoan dung, nói với người khác không bị nặng nề.

Nhân vô thập toàn. Người không ai hoàn hảo mười phần. Câu ngắn, quen, hợp lời an ủi, lời tự nhắc khi mắc lỗi. Câu mẫu: Nhân vô thập toàn, bạn giỏi nhất lớp cũng có lúc quên đổi đơn vị; quan trọng là lần sau bạn ấy kiểm lại. Chỗ dễ sai: dùng câu này để xí xoá lỗi của chính mình, kiểu nhân vô thập toàn nên em sai cũng bình thường. Câu an ủi người khác thì đẹp, tự bào chữa thì khó nghe.

Thánh nhân còn có khi lầm. Câu lưu truyền: người tài giỏi nhất cũng có lúc sai. Giọng nhẹ hơn nhân vô thập toàn, hơi hóm, hợp lời nói, tin nhắn an ủi. Câu mẫu: Cô giáo cũng có lúc ghi nhầm đáp án lên bảng, thánh nhân còn có khi lầm, các em phát hiện ra là giỏi lắm. Không hợp văn nghị luận trang trọng.

Sửa kịp lúc và đừng để muộn

Vong dương bổ lao. Mất dê rồi sửa chuồng. Câu rút từ sách Chiến quốc sách, nguyên ý là mất dê mà sửa chuồng ngay thì vẫn chưa muộn. Nghĩa bóng: phát hiện lỗi thì sửa liền, vẫn kịp. Đây là câu tích cực, hợp lời động viên sau bài kiểm tra giữa kỳ, khi còn thời gian đến kỳ thi. Câu mẫu: Bài giữa kỳ mất điểm phần đọc hiểu, em luyện thêm mỗi tuần hai đề; vong dương bổ lao, còn hai tháng là đủ để sửa. Chỗ dễ sai: hiểu như câu thuần Việt mất bò mới lo làm chuồng, vốn mang ý chê muộn màng.

Mất bò mới lo làm chuồng. Câu thuần Việt chê việc để xảy ra chuyện rồi mới lo phòng, đã muộn. Cùng hình ảnh với vong dương bổ lao nhưng nghĩa ngược giọng: một bên là chưa muộn, một bên là đã muộn. Hợp lời nhắc chuẩn bị sớm, bài văn về thói chủ quan. Câu mẫu: Đợi tuần cuối mới mở đề cương là mất bò mới lo làm chuồng, ôn được mấy cũng không kịp. Muốn nhắc ai đó trước kỳ thi thì dùng câu này; muốn động viên người vừa mắc lỗi thì dùng vong dương bổ lao.

Cẩn thận từng li

Sai chi hào li, mậu dĩ thiên lý. Sai một hào một li, lệch đi nghìn dặm; tương ứng thuần Việt là sai một li đi một dặm. Câu hợp nhất cho các môn tính toán: một dấu trừ, một đơn vị sai là cả bài hỏng. Hợp lời dặn trước giờ thi, bài văn về đức tính cẩn thận. Câu mẫu: Quên một dấu âm ở dòng đầu, cả bài toán năm bước sai theo; sai chi hào li, mậu dĩ thiên lý là thế.

Cẩn tắc vô ưu. Cẩn thận thì không phải lo. Câu ngắn, hợp lời dặn trước giờ thi, câu viết trên bảng lớp mùa ôn thi. Dân gian còn nói vui cẩn tắc vô áy náy. Câu mẫu: Cẩn tắc vô ưu, làm xong bài các em dành mười phút soát lại số báo danh và đơn vị.

Bút sa gà chết. Đã viết ra thì không rút lại được. Câu thuần Việt, rất hợp chuyện làm bài thi: tô nhầm ô trắc nghiệm, ghi nhầm mã đề. Câu mẫu: Bút sa gà chết, trước khi tô ô đáp án em đọc lại câu hỏi một lần nữa. Câu cũng hay dùng cho chuyện ký giấy tờ; trong bài về học tập chỉ cần giữ ý viết rồi khó sửa.

Đại ý mất Kinh Châu. Vì sơ ý mà mất Kinh Châu, mượn chuyện Quan Vũ trong truyện Tam quốc để chỉ việc hỏng lớn vì một chút chủ quan. Hợp lời nhắc học sinh giỏi dễ chủ quan, bài văn về sự cẩn thận. Câu mẫu: Ôn kỹ cả năm mà vào phòng thi quên mang máy tính, đúng là đại ý mất Kinh Châu. Câu hơi trách, nên nói với người khác lúc trước kỳ thi như lời nhắc, đừng nói sau khi họ đã sai. Có người nói đại ý thất Kinh Châu, giữ nguyên chữ Hán Việt.

Câu dễ thành lời bào chữa

Học tài thi phận. Học giỏi là nhờ tài, thi đỗ còn tuỳ phận. Câu nói đúng một thực tế: kết quả thi có yếu tố may rủi. Hợp lời an ủi người đã cố gắng hết sức mà kết quả không như mong muốn. Câu mẫu: Con đã học rất chăm, học tài thi phận, một kỳ thi không nói hết được những gì con đã làm được. Chỗ dễ sai: tự dùng câu này để giải thích điểm kém khi chưa ôn kỹ. Câu là lời an ủi, không phải lý do. Trong bài nghị luận, nếu dùng, nên bàn cả hai mặt: có may rủi thật, nhưng phần chuẩn bị vẫn là phần mình làm chủ.

Ghi chú về giọng. Học tài thi phận nói ra từ người ngoài thì ấm, từ người trong cuộc thì dễ thành bào chữa. Nếu bạn là người vừa thi không tốt, hãy dùng vong dương bổ lao hoặc quá nhi năng cải để nói về mình, để dành học tài thi phận cho người khác nói với bạn. Người đọc sẽ thấy bạn có trách nhiệm với kết quả của mình.

Dùng câu trích trong sổ ghi lỗi sai

Sổ ghi lỗi sai là cách học hiệu quả mà nhiều học sinh lớp 9, lớp 12 dùng khi ôn thi. Mỗi nhóm câu ở trên ứng với một bước khi ghi sổ, nên có thể viết câu ở đầu mỗi cột để tự nhắc.

  1. Ghi lại lỗi đúng như mình đã làm, không sửa đẹp. Đầu cột viết nhân vô thập toàn để nhớ ghi lỗi không phải là tự trách.
  2. Phân loại lỗi: do không biết, do hiểu nhầm hay do ẩu. Lỗi do ẩu đánh dấu riêng và ghi sai chi hào li bên cạnh.
  3. Viết cách làm đúng và lý do mình sai. Cột này ứng với quá nhi năng cải.
  4. Sau một tuần, làm lại bài sai mà không nhìn lời giải. Làm đúng thì gạch, sai tiếp thì giữ lại; đây là vong dương bổ lao: thấy mất dê thì sửa chuồng ngay.
  5. Trước kỳ thi, đọc lại toàn bộ các lỗi ẩu và lập danh sách năm điều phải soát khi làm bài, ghi cẩn tắc vô ưu ở trên cùng.

Kể quy trình này trong bài văn về đức tính cẩn thận hay về học từ sai lầm sẽ thuyết phục hơn nhiều so với kể một tấm gương xa xôi. Người chấm thấy câu trích được dùng như công cụ, không phải như đồ trang trí.

Nói với ai, chọn câu nào

Cùng một cái sai nhưng người nói khác nhau cần câu khác nhau. Câu sai người nói dễ thành trách móc hoặc bào chữa.

Người nói và người ngheCâu hợpCâu nên tránh
Học sinh tự nhắc mìnhQuá nhi năng cải; vong dương bổ laoHọc tài thi phận, nhân vô thập toàn
Cha mẹ nói với con sau điểm kémNhân vô thập toàn; học tài thi phận nếu con đã cố gắngMất bò mới lo làm chuồng
Thầy dặn lớp trước giờ thiCẩn tắc vô ưu; bút sa gà chết; sai chi hào liCâu chê nặng, câu nói về số phận
Thầy rút kinh nghiệm sau kỳ thiĐại ý mất Kinh Châu, nói về lỗi chungNêu tên học sinh mắc lỗi
Bạn bè an ủi nhauThánh nhân còn có khi lầm; học tài thi phậnCâu răn dạy trang trọng
Bài văn về học từ sai lầmQuá nhi năng cải, thiện mạc đại yên; sai chi hào liDồn quá ba câu trong một bài

Nguyên tắc chung: trước kỳ thi dùng câu nhắc cẩn thận, sau kỳ thi dùng câu khoan dung và câu hướng tới lần sau. Nói câu nhắc cẩn thận sau khi người khác đã sai là đúng lúc người nghe khó chịu nhất.

Chỗ dễ sai khi chép các câu này

Hào li viết thành hào ly hay hào lý. Hào và li là hai đơn vị rất nhỏ; viết hào lý là lẫn với chữ lý trong thiên lý ở vế sau, đọc lên rối nghĩa.

Cẩn tắc vô áy náy dùng sai chỗ. Đây là cách nói vui của dân gian, chêm chữ thuần Việt vào câu Hán Việt. Dùng trong tin nhắn, lời nói thì duyên; đưa vào bài văn nghị luận hay bài phát biểu trang trọng thì lạc giọng, nên giữ nguyên cẩn tắc vô ưu.

Quá nhi năng cải bị cắt vế sau. Chỉ viết quá nhi năng cải thì câu hụt, vì ý khen nằm ở vế thiện mạc đại yên. Trong bài văn nên trích đủ; trong lời nói, chỉ cần nói có lỗi mà sửa được là quý rồi tự diễn giải tiếp.

Dồn cả nhóm cẩn thận vào một đoạn. Sai chi hào li, cẩn tắc vô ưu, bút sa gà chết đặt liền nhau là ba lần nói cùng một lời nhắc. Mỗi câu chọn cho một tình huống riêng: tính toán, soát bài, tô đáp án.

Câu hỏi thường gặp

Quá nhi năng cải thiện mạc đại yên nghĩa là gì?

Câu nghĩa là có lỗi mà biết sửa thì không có gì tốt hơn. Câu trong sách Tả truyện, vế trước là người ai chẳng có lỗi. Câu hợp văn nghị luận về dám nhận sai và lời động viên sau khi mắc lỗi, giọng khoan dung.

Sai chi hào li mậu dĩ thiên lý có câu thuần Việt tương ứng không?

Có, đó là sai một li đi một dặm. Câu Hán Việt hợp bài văn và lời phát biểu trang trọng, câu thuần Việt hợp lời dặn trực tiếp. Cả hai đều rất hợp các môn tính toán, nơi một dấu hay một đơn vị sai làm hỏng cả bài.

Học tài thi phận có phải là lời bào chữa không?

Câu vốn là lời an ủi người đã cố gắng mà kết quả không như ý. Nếu tự dùng để giải thích điểm kém khi chưa ôn kỹ thì câu thành lời bào chữa. Để người khác nói câu này với bạn, còn bạn nói về mình bằng quá nhi năng cải.

Câu nào nên viết lên bảng lớp mùa ôn thi?

Cẩn tắc vô ưu là lựa chọn gọn và tích cực nhất. Nếu lớp hay mất điểm vì lỗi tính toán, có thể thêm sai một li đi một dặm. Tránh các câu chê hay câu nói về số phận vì dễ làm học sinh căng thẳng thêm.

Nhân vô thập toàn dùng thế nào cho khéo?

Dùng để an ủi người khác hoặc nhắc mình đừng sợ ghi lại lỗi sai thì khéo. Tránh dùng để xí xoá lỗi của chính mình, vì người nghe sẽ thấy bạn đang bào chữa thay vì nhận trách nhiệm.

Bút sa gà chết có dùng trong bài văn được không?

Dùng được trong bài văn về đức tính cẩn thận, nhất là khi kể chuyện làm bài thi trắc nghiệm hay ghi nhầm thông tin. Câu thuần Việt nên không cần giải nghĩa, chỉ cần nối với một tình huống cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138