BatBien.comBất Biến
Câu hay về học tập và rèn luyện

Câu nói hay về ham học hỏi: 10 câu Hán Việt và thuần Việt kèm nghĩa, câu mẫu

Bất sỉ hạ vấn, học hải vô nhai, khai quyển hữu ích và 7 câu khác về ham học hỏi: nghĩa, khi nào dùng, câu văn mẫu và chỗ dễ dùng sai.

A young Vietnamese girl seen from behind raising her hand in a sunlit classroom, wide shot from the back row, warm amber light, plum shadows

Muốn nói về tinh thần ham học hỏi, câu đắt nhất là bất sỉ hạ vấn, không thấy xấu hổ khi hỏi người kém mình; đi cùng là tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri, thị tri dã, biết thì nói biết, không biết thì nói không biết, thế mới thật là biết. Hai câu này đánh trúng chỗ khó nhất của người học: dám hỏi và dám nhận mình chưa biết.

Bài gom 10 câu chia làm ba nhóm: câu về chuyện dám hỏi, câu về biển học không bờ, và câu khuyến khích đọc, học từ nhỏ. Mỗi câu có nghĩa, chỗ nên dùng, câu văn mẫu tự viết và sắc thái cần biết. Cuối bài có bảng chọn câu theo người nghe, từ em lớp hai đến ông bà đang học dùng điện thoại, và vài câu tự hỏi trước khi đưa câu trích vào bài.

Ba câu về chuyện dám hỏi

Bất sỉ hạ vấn. Nghĩa đen: không lấy làm xấu hổ khi hỏi người dưới mình. Người dưới ở đây là người kém tuổi, kém địa vị hoặc kém học vấn. Câu có trong sách Luận ngữ, dùng để khen một người vừa sáng dạ vừa ham học. Hợp văn nghị luận về tinh thần cầu thị, bài phát biểu của trưởng nhóm khuyến khích mọi người góp ý. Câu mẫu: Anh trưởng phòng vẫn hỏi cậu thực tập sinh cách dùng phần mềm mới, một biểu hiện bất sỉ hạ vấn mà ai trong nhóm cũng nể. Sắc thái: câu khen, đừng tự nhận về mình kiểu em là người bất sỉ hạ vấn, nghe tự đề cao.

Tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri, thị tri dã. Biết thì nói là biết, không biết thì nói là không biết, đó mới là biết. Cũng trong Luận ngữ. Câu này dạy sự trung thực trong học, là nền của việc dám hỏi: phải nhận mình chưa biết thì mới hỏi. Hợp đoạn bàn về thói giấu dốt, chép bài bạn, hay trả lời bừa khi thầy gọi. Câu mẫu: Thay vì gật đầu cho qua, em giơ tay nói mình chưa hiểu phần đạo hàm; tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri, nhận chưa biết là bước đầu để biết. Câu dài, nên trong bài phát biểu chỉ cần trích vế đầu và tự diễn giải phần còn lại.

Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học. Câu thuần Việt, giọng khuyên nhủ, nói thẳng điều kiện để biết và để giỏi. Hợp lời dặn con trước ngày khai giảng, khẩu hiệu treo ở góc học tập, câu mở của buổi sinh hoạt lớp. Câu mẫu: Muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học, nên lớp mình lập hộp câu hỏi, ai thắc mắc bài nào cứ viết bỏ vào, cuối tuần cả lớp cùng giải. Không nên đặt câu này trong văn nghị luận lớp lớn như một dẫn chứng chính, vì nó quá quen, người chấm khó thấy bạn có ý riêng.

Ba câu về biển học không bờ

Học hải vô nhai. Biển học không có bờ. Câu lưu truyền này nói kiến thức vô tận, người học không bao giờ được coi là xong. Hợp phần kết bài văn, lời chúc tốt nghiệp, câu mở bài phát biểu lễ trao bằng. Câu mẫu: Tấm bằng hôm nay chỉ là một bến đỗ, bởi học hải vô nhai, con thuyền của mỗi người còn phải đi tiếp. Chỗ dễ sai: dùng câu này để than học nhiều quá, mệt quá. Ý gốc là khuyến khích đi tiếp, không phải than vãn.

Hoạt đáo lão, học đáo lão. Sống đến già, học đến già. Câu lưu truyền, giọng mộc mạc dù là Hán Việt, hợp nói về người lớn tuổi vẫn học: bà nội học dùng điện thoại, bố mẹ đi học thêm bằng hai, thầy giáo về hưu học vẽ. Câu mẫu: Bà em bảy mươi tuổi vẫn học gọi video để nói chuyện với cháu ở xa, hoạt đáo lão, học đáo lão là thế. Sắc thái ấm, dùng được trong chú thích ảnh gia đình và lời chúc mừng thọ có ý khen ông bà còn ham học.

Học như bất cập, do khủng thất chi. Học như sợ đuổi không kịp, lại còn lo đánh mất điều đã học. Câu trong Luận ngữ, tả tâm thế người ham học thật sự: lúc nào cũng thấy mình chậm và luôn ôn lại để khỏi quên. Hợp văn nghị luận về thái độ học tập, ít người dùng nên dễ tạo ấn tượng. Câu mẫu: Người ham học không chờ ai nhắc; họ học như bất cập, do khủng thất chi, vừa lo chưa theo kịp vừa sợ quên điều hôm qua. Câu khó, phải giải nghĩa ngay, nếu không người đọc trôi qua mà không hiểu.

Bốn câu khuyến khích đọc và học từ nhỏ

Khai quyển hữu ích. Mở sách ra là có ích. Câu lưu truyền, rất hợp cho ngày hội đọc sách, thư viện lớp, lời giới thiệu tủ sách. Câu mẫu: Khai quyển hữu ích, mỗi bạn chỉ cần đọc mười trang mỗi tối, cuối học kỳ thư viện lớp sẽ có cả trăm phiếu đọc. Đừng dùng để khen mọi loại sách như nhau; nếu bài đang bàn chuyện chọn sách thì câu này hơi lệch.

Một kho vàng không bằng một nang chữ. Nang là cái túi; của cải nhiều không quý bằng chữ nghĩa mang theo người. Câu thuần Việt cổ, hợp lời ông bà dặn cháu, thư gửi con đi học xa, bài văn về giá trị tri thức. Câu mẫu: Ông thường nhắc một kho vàng không bằng một nang chữ, vàng có thể mất, còn điều đã học thì theo con suốt đời.

Ăn vóc học hay. Ăn thì lớn người, học thì giỏi giang; câu chúc và câu khuyên quen thuộc với trẻ nhỏ. Hợp thiệp khai giảng, lời chúc sinh nhật cháu, chú thích ảnh con ngày đầu đến lớp. Câu mẫu: Chúc con năm học mới ăn vóc học hay, mỗi ngày đến lớp là một ngày vui. Chỉ dùng cho trẻ em; nói với học sinh cấp ba nghe như trêu.

Dốt đến đâu học lâu cũng biết. Câu thuần Việt động viên người học chậm: chăm học lâu thì ai cũng biết. Hợp lời động viên trực tiếp. Câu mẫu: Dốt đến đâu học lâu cũng biết, em cứ hỏi lại cô phần nào chưa hiểu, không ai cười đâu. Có chữ dốt nên tránh dùng khi nói về một người cụ thể trước đám đông; nói chung chung hoặc tự nói về mình thì không sao.

Chọn câu theo người nghe

Cùng tinh thần ham học nhưng mỗi lứa tuổi nghe lọt một kiểu câu khác. Bảng dưới gợi ý để bạn khỏi đặt câu Luận ngữ vào thiệp của em lớp hai, hay đặt ăn vóc học hay vào lời chúc sinh viên.

Người ngheCâu hợpCách nói kèm
Trẻ mẫu giáo, tiểu họcĂn vóc học hay; muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải họcNói kèm một việc cụ thể: hỏi cô một câu mỗi ngày
Học sinh trung học cơ sởDốt đến đâu học lâu cũng biết; khai quyển hữu íchKèm mục tiêu đọc, mục tiêu hỏi trong tuần
Học sinh trung học phổ thông viết nghị luậnBất sỉ hạ vấn; tri chi vi tri chi; học như bất cậpPhải giải nghĩa và có ví dụ từ đời sống
Sinh viên, lễ tốt nghiệpHọc hải vô nhaiNối sang chặng học tiếp sau trường
Người đi làm, đồng nghiệpBất sỉ hạ vấnDùng để khen người khác, không tự khen
Ông bà, cha mẹ còn đi họcHoạt đáo lão, học đáo lão; một kho vàng không bằng một nang chữGiọng ấm, kèm việc cụ thể ông bà đang học

Nguyên tắc chung: người nghe càng nhỏ, câu càng phải thuần Việt và có hình ảnh; người nghe càng lớn, câu Hán Việt càng có đất, nhưng vẫn cần nửa câu giải nghĩa.

Bốn câu tự hỏi trước khi chèn câu trích

Câu về ham học rất dễ thành sáo vì ai cũng dùng. Trước khi chèn, dành nửa phút trả lời bốn câu dưới đây; trả lời không được câu nào thì nên xem lại.

  • Ý của đoạn là dám hỏi, là học không ngừng hay là yêu đọc? Ba ý ứng với ba nhóm câu ở trên, chọn sai nhóm là câu trích lạc đề dù nghe vẫn hay.
  • Người đọc có hiểu câu này không? Câu Luận ngữ cần giải nghĩa; câu thuần Việt thì không, giải nghĩa thừa làm bài nặng nề.
  • Câu trích có ví dụ đi kèm chưa? Bất sỉ hạ vấn cần một người cụ thể đã hỏi một người cụ thể; không có ví dụ, câu chỉ là trang trí.
  • Mình có đang tự khen không? Câu khen như bất sỉ hạ vấn, học như bất cập dùng cho người khác thì đẹp, dùng cho bản thân thì dễ phản tác dụng.

Nếu cả bốn câu đều trả lời được, câu trích của bạn gần như đã đứng đúng chỗ. Cách tự kiểm cuối cùng là đọc to đoạn văn: chỗ nào đọc lên thấy vấp, thường là câu trích chưa được nối bằng một cụm dẫn tự nhiên.

Ba kiểu dùng sai đáng tránh

Hiểu hạ vấn là hỏi thầy cô. Một số bài viết em luôn bất sỉ hạ vấn, gặp bài khó là hỏi cô giáo ngay. Hỏi cô là hỏi người trên, đó là việc bình thường của học trò, không cần đến chữ bất sỉ. Câu này chỉ đắt khi người hỏi ở vị trí cao hơn người được hỏi: anh hỏi em, trưởng nhóm hỏi thành viên mới, người lớn hỏi trẻ con về trò chơi điện tử.

Biến học hải vô nhai thành lời than. Viết học hải vô nhai nên em học mãi không hết bài là đã kéo câu sang nghĩa chán nản. Muốn than khối lượng bài vở thì nói thẳng bằng lời thường; câu này giữ cho ý mở rộng tầm nhìn, khuyên người học đừng tự mãn.

Ghép quá nhiều câu cùng nhóm vào một đoạn. Học hải vô nhai, hoạt đáo lão học đáo lão, học như bất cập đặt liền nhau là ba lần nói học không ngừng. Người chấm đọc sẽ thấy bài dày câu trích mà mỏng ý. Mỗi đoạn một câu, câu còn lại để dành cho đoạn khác hoặc bỏ hẳn; bỏ bớt câu trích hầu như không bao giờ làm bài kém đi.

Câu hỏi thường gặp

Bất sỉ hạ vấn nghĩa là gì và dùng trong trường hợp nào?

Bất sỉ hạ vấn nghĩa là không thấy xấu hổ khi hỏi người kém mình về tuổi, địa vị hay học vấn. Câu dùng để khen tinh thần cầu thị của một người, hợp văn nghị luận và bài phát biểu khuyến khích góp ý, không nên dùng để tự khen.

Câu tri chi vi tri chi có cần trích đủ cả câu không?

Trong bài văn có thể trích đủ rồi giải nghĩa. Trong bài phát biểu hay lời nói, chỉ cần trích vế tri chi vi tri chi, bất tri vi bất tri rồi diễn giải bằng lời thường, vì câu dài và người nghe khó theo kịp.

Học hải vô nhai có dùng được trong lời chúc tốt nghiệp không?

Dùng được và khá hợp, vì câu nói chuyện học không dừng ở tấm bằng. Nên nối thêm một ý chúc cụ thể như chặng học tiếp ở nơi làm việc, để câu không chỉ là lời răn mà thành lời chúc.

Câu nào về ham học hợp để viết thiệp cho trẻ nhỏ?

Ăn vóc học hay là câu hợp nhất cho trẻ mẫu giáo và tiểu học, ngắn, vần và mang ý chúc. Muốn thêm ý khuyến khích hỏi, có thể ghép với muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học, viết bằng giọng nhẹ nhàng.

Hoạt đáo lão học đáo lão khác học hải vô nhai ở điểm nào?

Hoạt đáo lão, học đáo lão nhấn vào thời gian một đời người, hợp nói về người lớn tuổi vẫn học. Học hải vô nhai nhấn vào độ rộng của kiến thức, hợp nói về việc học không có điểm kết thúc, như ở lễ tốt nghiệp.

Có nên dùng câu dốt đến đâu học lâu cũng biết trong bài văn không?

Có thể dùng trong bài văn của học sinh nhỏ hoặc đoạn kể chuyện. Với bài nghị luận lớp lớn, câu này hơi mộc và quá quen, nên dùng như ý phụ, còn dẫn chứng chính nên là câu có sức gợi hơn như học như bất cập.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138