BatBien.comBất Biến
Câu hay về công việc, lãnh đạo, hợp tác

Thành ngữ về tinh thần đồng đội: 11 câu kèm nghĩa và câu mẫu cho bài phát biểu

Mười một thành ngữ, câu Hán Việt về đồng đội và hợp tác: nghĩa, dịp dùng, câu mẫu viết sẵn, bảng chọn câu theo dịp và lỗi hay gặp khi chèn vào bài nói.

Five Vietnamese coworkers seen from behind pulling a thick rope together on a grassy field at a company sports day, wide shot, warm late afternoon light

Muốn nói về tinh thần đồng đội cho gọn mà có sức nặng, mười một câu dùng được nhiều nhất là: đồng tâm hiệp lực, một cây làm chẳng nên non, nhị nhân đồng tâm kỳ lợi đoạn kim, góp gió thành bão, hợp quần gây sức mạnh, chung lưng đấu cật, kề vai sát cánh, đồng cam cộng khổ, một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ, trống đánh xuôi kèn thổi ngược và chín người mười ý. Tám câu đầu dùng để ghi nhận và cổ vũ; ba câu cuối dùng để nhắc nhở khi nhóm đang lệch nhịp.

Mỗi câu bên dưới có nghĩa đen, nghĩa bóng, chỗ nên đặt (bài phát biểu tổng kết, khẩu hiệu nội bộ, chú thích ảnh hoạt động tập thể, bài văn nghị luận) và một câu văn mẫu viết sẵn để bạn sửa theo hoàn cảnh của mình. Phần sau có bảng chọn câu theo dịp, các lỗi người soạn hay mắc và mấy bước chèn câu trích vào bài nói sao cho người nghe không có cảm giác đang nghe đọc băng rôn.

Năm câu nói về sức mạnh của nhiều người góp lại

Đồng tâm hiệp lực. Nghĩa đen là cùng một lòng, hợp sức lại. Câu Hán Việt trung tính, trang trọng vừa phải, hợp với bài phát biểu, thư gửi toàn công ty, dòng kết biên bản họp. Câu mẫu: Dự án về đích sớm hai tuần không nhờ một cá nhân nổi bật nào, mà nhờ cả đội đồng tâm hiệp lực từ ngày đầu. Chỗ dễ sai: câu quá quen nên đứng một mình rất dễ thành khẩu hiệu suông; hãy đặt nó cạnh một việc cụ thể cả nhóm đã cùng làm.

Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao. Ca dao thuần Việt: một cây không làm thành núi, nhiều cây đứng sát nhau mới thành ngọn núi. Nghĩa bóng là sức một người có hạn, gom lại mới làm được việc lớn. Giọng gần gũi, hợp bài nói trước công nhân, học sinh, đội tình nguyện. Câu mẫu: Ông cha ta nói một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao; ba tổ sản xuất năm nay đã chứng minh điều đó bằng sản lượng. Lưu ý: nhiều người chỉ trích nửa đầu rồi bỏ lửng; nên trích đủ hai vế, hoặc chỉ dùng vế sau.

Nhị nhân đồng tâm, kỳ lợi đoạn kim. Câu trong Kinh Dịch, nghĩa đen là hai người cùng lòng thì sức sắc bén chặt đứt được kim loại. Nghĩa bóng: chỉ cần hai bên thật sự cùng chí hướng đã đủ vượt việc khó. Câu hợp nhất với quan hệ đôi: hai người đồng sáng lập, hai đơn vị ký hợp tác, hai phòng phối hợp. Câu mẫu: Người xưa nói nhị nhân đồng tâm, kỳ lợi đoạn kim, hai người cùng lòng chặt đứt được sắt thép; hai công ty ký kết hôm nay mang đúng tinh thần ấy. Trước đám đông nên giải nghĩa ngay sau câu, vì không phải ai cũng nghe ra.

Góp gió thành bão. Nhiều cơn gió nhỏ gộp lại thành bão; nghĩa bóng là những đóng góp nhỏ của nhiều người tạo nên kết quả lớn. Hợp với phong trào sáng kiến, quyên góp, kêu gọi mỗi người một ý. Câu mẫu: Mỗi sáng kiến chỉ bớt vài phút thao tác, nhưng góp gió thành bão, cả năm phòng kế toán giảm được gần một tháng làm thêm giờ. Sắc thái: chữ “bão” mạnh, tránh dùng ở nơi vừa trải qua thiên tai.

Hợp quần gây sức mạnh. Câu lưu truyền, nghĩa là hợp thành tập thể thì sinh ra sức mạnh. Giọng hơi cổ, dứt khoát, hợp băng rôn hội thao hay tiêu đề bản tin nội bộ hơn là nằm giữa câu văn dài. Câu mẫu: Đội kéo co xưởng hai không có ai to khoẻ hơn người, nhưng hợp quần gây sức mạnh, cả đội ghì dây theo đúng một nhịp hô.

Ba câu về chuyện cùng nhau chịu vất vả

Chung lưng đấu cật. Nghĩa đen là áp lưng, kề cật vào nhau (cật là phần lưng); nghĩa bóng là cùng gánh việc nặng, không bỏ nhau giữa chừng. Câu thuần Việt, mộc mạc, rất hợp khi nói về giai đoạn khó: mùa cao điểm, công trình chạy tiến độ, năm doanh thu sụt. Câu mẫu: Quý ba vừa rồi đơn hàng dồn dập, anh chị em kho vận đã chung lưng đấu cật suốt mười đêm liền để không lô nào giao trễ. Không dùng cho việc nhẹ nhàng, nghe sẽ quá lời.

Kề vai sát cánh. Vai kề vai, cánh tay sát cánh tay; nghĩa bóng là luôn đứng cạnh nhau. Khác “chung lưng đấu cật” ở chỗ nhấn sự có mặt và gắn bó lâu dài hơn là sự cực nhọc. Hợp với lời cảm ơn đối tác lâu năm, phát biểu kỷ niệm ngày thành lập. Câu mẫu: Mười năm qua, các nhà cung cấp đã kề vai sát cánh cùng công ty qua cả những mùa hàng ế lẫn mùa đắt hàng.

Đồng cam cộng khổ. Cùng chia ngọt (cam), cùng chịu đắng (khổ). Câu Hán Việt này nặng tình nghĩa hơn hai câu trên, gợi quan hệ đã đi qua thử thách thật. Dùng cho người gắn bó từ ngày đầu, cho lời chia tay một đồng nghiệp lâu năm. Câu mẫu: Những người từng đồng cam cộng khổ trong căn phòng thuê mười mét vuông năm ấy, hôm nay vẫn ngồi đủ ở hàng ghế đầu. Tránh dùng với người mới vào vài tháng, nghe sẽ khách sáo.

Ba câu để nhắc khi nhóm đang lệch nhịp

Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ. Tàu ở đây là chuồng ngựa; một con ốm, cả chuồng bỏ ăn. Nghĩa bóng là thương nhau, một người gặp chuyện thì cả tập thể cùng lo. Câu dùng tốt khi kêu gọi giúp đồng nghiệp gặp nạn, hoặc nhắc nhóm đừng thờ ơ với người đang quá tải. Câu mẫu: Chị Lan nằm viện tuần này, một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ, phòng mình chia nhau phần việc của chị và góp một phần thăm hỏi.

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược. Hai nhạc cụ không theo cùng một nhịp; nghĩa bóng là mỗi người làm một kiểu, chỉ đạo trái nhau. Câu phê bình, nên dùng trong cuộc họp rút kinh nghiệm, không dùng trong lễ mừng. Câu mẫu: Đợt khuyến mãi vừa rồi trống đánh xuôi kèn thổi ngược: bộ phận bán hàng hứa giao trong ngày, kho lại chưa nhận được kế hoạch. Nói về quy trình, đừng chỉ mặt một người.

Chín người mười ý. Đông người thì nhiều ý kiến khác nhau. Câu trung tính, không chê ai; dùng để mở phần bàn bạc hoặc giải thích vì sao cần một người chốt. Câu mẫu: Chín người mười ý là chuyện thường, nên mỗi dự án cần một người chịu trách nhiệm ra quyết định cuối cùng.

Bảng chọn câu theo dịp và giọng

Cùng một ý đoàn kết, mỗi dịp hợp một giọng khác. Bảng dưới gợi câu nên ưu tiên và câu nên tránh cho từng chỗ.

DịpNên dùngNên tránhVì sao
Phát biểu tổng kết nămChung lưng đấu cật, đồng tâm hiệp lựcTrống đánh xuôi kèn thổi ngượcDịp ghi nhận, câu phê bình làm mất không khí
Lễ ký hợp tác hai đơn vịNhị nhân đồng tâm, kỳ lợi đoạn kimHợp quần gây sức mạnhCâu đầu nói đúng quan hệ hai bên; câu sau hợp đám đông
Băng rôn hội thao, khẩu hiệu độiHợp quần gây sức mạnh, góp gió thành bãoĐồng cam cộng khổKhẩu hiệu cần ngắn, khoẻ; câu tình nghĩa đọc to nghe nặng
Chú thích ảnh hoạt động nhómKề vai sát cánhNhị nhân đồng tâmẢnh đông người, câu Hán Việt dài làm chú thích nặng
Họp rút kinh nghiệmTrống đánh xuôi kèn thổi ngược, chín người mười ýMột cây làm chẳng nên nonCần chỉ ra chỗ lệch, không cần lời khen
Bài văn nghị luận về tinh thần tập thểMột cây làm chẳng nên non; một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏKhẩu hiệu ngắn đứng trơBài văn cần câu có hình ảnh để phân tích

Mẹo nhỏ: trong một bài nói năm phút, chọn tối đa hai câu, một câu thuần Việt để người nghe thấy gần, một câu Hán Việt để tăng độ trang trọng. Ba câu trở lên thì bài bắt đầu giống danh sách khẩu hiệu.

Những lỗi hay gặp khi dùng câu về đồng đội

Các lỗi dưới đây gặp nhiều trong bài phát biểu nội bộ và bài văn của học sinh, chủ yếu do dùng theo thói quen chứ không do không hiểu nghĩa.

  • Dùng câu đoàn kết để che chuyện chưa giải quyết. Nhóm vừa có mâu thuẫn mà người đứng đầu mở lời bằng “chúng ta luôn đồng tâm hiệp lực” sẽ bị nghe như né tránh. Nên nói thẳng việc đã lệch rồi mới dùng câu để hướng tới.
  • Đổi “chung lưng đấu cật” thành “chung lưng đấu sức”. Cụm đúng là “đấu cật”; “đấu” ở đây là ghép, áp vào nhau, không phải đánh nhau.
  • Chép “nhị nhân đồng tâm” cho đám đông hàng trăm người. Câu gốc nói hai người; đặt vào tập thể lớn vẫn hiểu được nhưng mất cái hay. Đám đông thì dùng “một cây làm chẳng nên non”.
  • Chồng ba câu cùng nghĩa liền nhau. “Đồng tâm hiệp lực, chung sức chung lòng, kề vai sát cánh” nghe kêu nhưng rỗng; giữ một câu và thêm một con số thật.
  • Dùng “một con ngựa đau” cho chuyện vui. Câu nói về hoạn nạn, đem vào lời chúc mừng là lệch hoàn cảnh.

Các bước chèn câu trích vào bài nói cho tự nhiên

Câu thành ngữ nghe hay nhất khi nó đến sau một chi tiết thật, không phải mở màn trống không. Quy trình năm bước sau dùng được cho cả bài phát biểu lẫn bài văn.

  1. Viết trước đoạn kể việc cụ thể: ai, làm gì, trong bao lâu, kết quả ra sao.
  2. Tự hỏi: việc này nhấn sự cực nhọc, sự gắn bó lâu dài hay sức mạnh khi đông người? Mỗi hướng ứng với một nhóm câu ở trên.
  3. Đặt câu trích ngay sau chi tiết, nối bằng cụm dẫn ngắn như “đúng như ông bà mình nói” hoặc “người xưa gọi đó là”.
  4. Nếu là câu Hán Việt, thêm nửa câu giải nghĩa cho người nghe không quen.
  5. Đọc to một lượt; nếu bỏ câu trích đi mà đoạn văn không mất gì, câu đó đang thừa, nên bỏ.

Cách tự kiểm nhanh: gạch chân mọi thành ngữ trong bài. Nếu có quá một thành ngữ trên mỗi trăm chữ, bài đang dựa vào câu có sẵn nhiều hơn vào nội dung của chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Thành ngữ nào hợp nhất để làm khẩu hiệu cho một đội nhóm?

Câu ngắn, có nhịp mạnh hợp làm khẩu hiệu nhất: hợp quần gây sức mạnh, góp gió thành bão, đồng tâm hiệp lực. Câu dài như một cây làm chẳng nên non thì hợp đặt trong bài nói hơn là in trên áo đồng phục.

Nhị nhân đồng tâm kỳ lợi đoạn kim nghĩa là gì?

Câu nghĩa là hai người cùng một lòng thì sức mạnh sắc bén có thể chặt đứt kim loại. Ý muốn nói sự đồng lòng thật sự giữa hai bên tạo ra sức mạnh lớn hơn nhiều so với từng người đứng riêng.

Chung lưng đấu cật và kề vai sát cánh khác nhau thế nào?

Chung lưng đấu cật nhấn việc cùng gánh việc nặng, vất vả trong một giai đoạn khó. Kề vai sát cánh nhấn sự có mặt, gắn bó bên nhau lâu dài. Nói về mùa cao điểm thì dùng câu đầu, nói về đối tác mười năm thì dùng câu sau.

Có nên dùng câu phê bình như trống đánh xuôi kèn thổi ngược trong bài phát biểu không?

Nên dùng trong cuộc họp rút kinh nghiệm, khi cần chỉ ra sự thiếu phối hợp. Không nên dùng trong lễ tổng kết hay tiệc cuối năm, vì câu mang sắc thái chê và làm người nghe tìm xem ai đang bị nhắc.

Một bài phát biểu nên có bao nhiêu thành ngữ về đoàn kết?

Bài nói khoảng năm phút nên dùng một đến hai câu, mỗi câu đặt sau một chi tiết thật. Dùng nhiều hơn làm bài nghe như đọc khẩu hiệu và người nghe nhớ câu có sẵn thay vì nhớ thành tích của tập thể.

Học sinh viết bài văn về tinh thần tập thể nên chọn câu nào?

Nên chọn câu có hình ảnh để phân tích được, như một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao hoặc một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ. Giải nghĩa hình ảnh, rồi đưa một ví dụ từ lớp học hay đời sống để chứng minh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138